Waarom ging het zo mis?

Iedere postbode die het oude staatsbedrijf PTT Post nog heeft gediend gebruikt dezelfde term: het posthart. Iemand met een posthart werkt met Kerst en Oud en Nieuw zonder sputteren over. Iemand met een posthart stelt er eer in om altijd de post binnen een etmaal te bezorgen. Een posthart gaat bloeden als een zak post op een verkeerde plek blijft liggen en niet bij de klant aankomt.

Maar postbodes kunnen zich de luxe van een posthart niet meer veroorloven. PTT werd TPG. TPG werd TNT. Bovendien werden brieven en kaartjes vervangen door e-mail en chat. TNT zat met een hoop loyale medewerkers met een gunstig, maar duur arbeidscontract.

Toen kwamen er ook nog nieuwkomers op de markt, die tegen de laagste tarieven mensen konden aannemen. Geen last van vaste contracten en vrij om vanaf het begin mensen onder op eigen, magere voorwaarden aan te nemen. SelektMail - nu DHL Global Mail - had ook nog eens een sterk moederbedrijf achter zich dat op de eigen markt nog geen concurrentie heeft: Deutsche Post.

Om te voorkomen dat de markt te veel zou worden verpest, stelde de politiek als voorwaarde dat de nieuwkomers op den duur mensen in dienst moet nemen. Volgens econome en onderzoeker van de postmarkt Barbara Baarsma zette die voorwaarde de markt nog meer onder druk. Een postbedrijf kan alleen overleven als het voldoende volume heeft, zeker als de kosten van personeel zullen stijgen, meent zij. Dus moesten de bedrijven klanten binnenhalen met lage tarieven.

Maar de nieuwe bedrijven bleven werken met slechte betalingen en TNT kwam zwaar onder druk te staan. Ontslagen werden aangekondigd, postbodes zagen met lede ogen dat nieuwe collega's alleen nog post mochten bezorgen en zich niet meer verbonden voelden bij het bedrijf.

"We moeten nu vragen of we naar de wc mogen", vertelt Rogier Havelaar van de ondernemingsraad van TNT. Het gaat er niet om wat je van mensen vraagt, als ze een band voelen met het bedrijf, doen ze veel, weet Havelaar. "Het gaat erom of ze genoeg energiebronnen hebben." Oftewel, of ze genoeg terug krijgen. Het gevoel van verbondenheid verdwijnt als er ineens managers rondlopen die opletten of mensen te vaak naar de wc gaan in plaats van of iedereen zijn werk goed kan doen, zegt hij.

In november 2010 dreigt een impasse. De prijsvechters bieden een groot deel van het personeel een contract aan, maar vrijwel niemand stemt ermee in.

Postbodes van TNT zijn bovendien ontevreden, ondanks het sociaal plan dat hun bedrijf biedt voor de mensen die worden ontslagen.

De politiek dreigt postbedrijven te verplichten om op korte termijn hun medewerkers ook echt aan te nemen. Vooral de linkse oppositie wordt ongeduldig.

Oud-burgemeester en ervaren onderhandelaar Ruud Vreeman zoekt een uitweg. Hij krijgt een paar maanden de tijd om een list te verzinnen. Die list komt erop neer dat de postbedrijven en de vakbonden vandaag, op 1 april 2011, een akkoord moeten hebben gesloten.

In dat akkoord moet staan dat de bedrijven op termijn 80 procent van hun werknemers een contract geven. De postbezorgers moeten minstens het minimumloon verdienen. En er moet een fonds komen waar bedrijven die te weinig mensen aannemen meer in storten dan de andere. TNT moet ook bijdragen zodat van dat geld meer ontslagen postbodes aan het werk kunnen worden geholpen.

Het plan is nog niet koud, of Sandd kondigt aan DHL Global Mail te willen overnemen. Volgens FNV-onderhandelaar Egon Groen heeft het nu niet zoveel zin meer om over het fonds te praten. Immers, als er nog maar twee bedrijven overblijven (VSP is een dochter van TNT) is het raar eerst samen geld te storten in een fonds om het er dan samen uit te halen. Na een fusie is er veel minder concurrentie tussen verschillende bedrijven die wedijveren wie er het eerst mensen in dienst heeft.

Vorige week had niemand nog hoop op een akkoord. Alle partijen voelden de druk, maar ook de afstand. Het ligt er nu toch.

De FNV vreest wel dat er ondanks het sociaal plan van TNT zo'n tweeduizend mensen kansloos in de WW verdwijnen.

Hoe het ook loopt, één ding is duidelijk. De prijzenslag waar brievenverstuurders de afgelopen jaren flink van profiteerden, is ten einde. Postbedrijven moeten hun werknemers beter betalen en dat geld moet bij de consument vandaankomen.

Wat speelt er?

- De postmarkt krimpt door concurrentie van e-mail en chat.

- Nederland liberaliseerde de postmarkt en gaf zo buitenlandse postbedrijven toegang.

- Nieuwkomers Sandd, DHL Global Mail en VSP boden hun postbodes een laag loon en geen secundaire arbeidsvoorwaarden.

- TNT'ers zagen, na decennia trouwe dienst, veel veranderen: fulltimers maakten plaats voor parttimers met tijdelijke contracten die alleen nog de post bezorgen. Klachten over de bezorging namen toe.

- Sandd zegt nu DHL Gobal Mail te willen overnemen. Dat zou de verhoudingen op de postmarkt ingrijpend veranderen en dus kunnen eerdere voorstellen voor een nieuw evenwicht op de postmarkt de prullenbak in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden