Waarom geven we wel gul aan Sint-Maarten en niet aan Syrië?

Ronald Plasterk, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Gerard Ekdom en zanger Jamai openen de Nationale Actiedag 'Nederland helpt Sint-Maarten' Beeld ANP

De ene ramp is de andere niet. Om zes uur vanmorgen gaven Ronald Plasterk en zanger Jamai het startsein voor de nationale inzamelingsactie voor de slachtoffers van orkaan Irma. Met meteen al een startbedrag van 5,2 miljoen euro. Dat is nu al meer dan er in 2013 in totaal werd opgehaald voor de burgeroorlog in Syrië. 

In Sierra Leone kwamen honderden mensen om bij modderstromen, in Bangladesh sterven mensen door een gebrek aan drinkwater. In Zuid-Soedan, Nigeria, Somalië en Jemen vinden dagelijks mensen de hongerdood. Volgens de Verenigde Naties zijn 1,4 miljoen kinderen in de regio ernstig ondervoed. Het zijn rampen, zonder twijfel.

Verdrietiger dus guller

En toch trekt Nederland minder snel de portemonnee voor Sierra Leone dan voor Sint-Maarten. De ene ramp brengt meer teweeg dan de ander, maakt geldgevers guller, maakt ons verdrietiger. 

"Het meest schrijnende voorbeeld maakte ik mee in 2013", zegt woordvoerder Merlijn Stoffels van het Rode Kruis. In dat jaar haalden de Samenwerkende Hulporganisaties, Giro 555, geld op voor slachtoffers van de burgeroorlog in Syrië. Opbrengst: 5 miljoen. Binnen een half jaar was dat geld op. In hetzelfde jaar raasde tyfoon Haiyan over de Filippijnen. Daarvoor doneerden Nederlanders meer dan 36 miljoen euro op Giro 555. Stoffels: "Terwijl de problemen van mensen vergelijkbaar waren. Dat is wel eens frustrerend."

Hoe komt dat? Waarom maakt de ene ramp ons vrijgeviger dan de ander? De X-factor van orkaan Irma, ontleed in vijf verklaringen.

1. Orkaan Irma is een natuurramp ...

Beeld Brechtje Rood

Voor natuurrampen wordt meer geld opgehaald dan voor rampen als gevolg van oorlogen en conflicten. In 2004 stortten Nederlanders 208 miljoen euro op Giro 555 voor de slachtoffers van de tsunami in Azië, voor slachtoffers van de oorlog in Darfur net geen 12 miljoen.

'Blaming the victim' heet het effect daarachter, zegt hoogleraar filantropie Theo Schuyt van de Vrije Universiteit. "Veel mensen hebben onbewust toch het idee dat slachtoffers van een oorlog dat een beetje aan zichzelf te danken hebben. Daarom is het makkelijker om geld in te zamelen voor slachtoffers van een tsunami of een aardbeving dan voor een hongersnood."

2. Mensen voelen een band met het gebied

Beeld Brechtje Rood

Sint-Maarten is niet alleen onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden en met Nederland verbonden door een grote gemeenschap van mensen die er familie of vrienden hebben wonen. Het is ook een gebied waar veel toeristen komen. "Dat helpt in de fondsenwerving omdat het mensen aangrijpt wanneer ze zien dat het strandtentje waar ze vorig jaar zaten, helemaal verwoest is", zegt Barbara Bosma van de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO).

Schuyt noemt het verwantschapsaltruïsme. "Op Sint-Maarten wonen mensen zoals wij, we voelen ons betrokken en met hen verbonden." Het is een van de verklaringen waarom een natuurramp op de Filippijnen of in de Verenigde Staten ons meer bezighoudt dan een in Bangladesh of Nepal.

3. Het doel van de actie is concreet

Beeld Brechtje Rood

Een actie die concrete doelen kan opnoemen, heeft het gemakkelijker dan een die dat niet doet. Met 2,50 euro koopt het Rode Kruis een jerrycan van tien liter, adverteert de hulporganisatie, en voor 15 euro krijgen mensen op Sint-Maarten een dekzeil om onder te schuilen. Slachtoffers hebben eten en drinken nodig, huizen moeten worden opgebouwd.

Als straks de foto's binnenkomen van hulpverleners die water uitdelen, is duidelijk: dit gebeurt er met mijn geld. "Het antwoord op de vraag 'wat is het effect van mijn euro?' wordt steeds belangrijker", zegt Schuyt.

4. De beelden spreken voor zich 

Beeld Brechtje Rood

De eerste beelden nadat Irma het eiland had verlaten, waren dramatisch. De omvang van de ramp was niet onmiddellijk duidelijk maar dat de schade enorm zou zijn, daaraan twijfelde al snel niemand. "Dergelijke dramatische, bewegende en voor zichzelf sprekende beelden hebben grote impact", zegt Bosma van de SHO. "Een sluipend proces, zoals een ebola-uitbraak, is veel lastiger in beeld te brengen."

Voor noodhulp tijdens de ebola-uitbraak in West-Afrika kwam in 2014 10 miljoen euro binnen op Giro 555. Een jaar later doneerden Nederlanders voor de slachtoffers van een aardbeving in Nepal 25 miljoen.

5. Verslaggevers spoedden zich ter plaatse

Beeld Brechtje Rood

Het is moeilijk om op Sint- Maarten te komen en de omstandigheden waaronder journalisten moeten werken zijn zwaar. Maar de verslaggevers zijn er wel. In Jemen, waar hongersnood heerst, komt op dit moment niemand binnen.

En dat is een belangrijk element voor grote nationale acties: mensen moeten weten van de ramp en er constant aan herinnerd worden. "Herhaling werkt", zegt Schuyt. Na één verhaal vergeten de meeste mensen te doneren, na een tweede of een derde ook. Maar na de vierde, vijfde, zesde keer dat ze met hun neus op de feiten zijn gedrukt, maken ze geld over.

"Een ramp moet lange tijd voorpaginanieuws zijn", zegt Schuyt. "Een succesvolle hulpactie stoelt op een samenspel van al deze verschillende elementen. Een orkaan alleen is niet genoeg."

De tekst loopt door onder de foto

Beelden van de verwoesting op Sint-Maarten helpen om mensen te laten doneren.Beeld ANP

Waar is Giro 555?

De NPO besteedt vandaag de hele dag aandacht aan de actie die het Rode Kruis heeft opgezet om geld in te zamelen voor noodhulp op Sint-Maarten. 's Avonds brengt NPO 1 vanuit Beeld en Geluid in Hilversum een speciale uitzending over de situatie op het eiland.

Het geld dat wordt opgehaald gaat naar giro 5125 van het Rode Kruis, niet naar Giro 555 van de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO). Er is niet gekozen voor een gezamenlijke actie omdat alleen het Rode Kruis genoeg mensen en expertise heeft op het eiland om nu hulp te kunnen verlenen, aldus een woordvoerder van de SHO. Andere organisaties binnen het samenwerkingsverband, zoals Unicef, Cordaid of Terre des Hommes zijn wel aanwezig in bijvoorbeeld Haïti en Cuba, die ook getroffen zijn door Irma.

Lees hier meer nieuws en achtergronden over orkaan Irma

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden