Waarom geen terugkeer in de hervormde kerk?

De auteur is diaken in de Samen-op-weg-gemeente van Wormerveer.

LUC BAKKER

Deze gereformeerden namen veel binnen de hervormde kerk voor lief en gaven het een en ander prijs. Er was in 1946 nog geen kerkorde maar wel een werkorde, en voorlopig moest men het juridisch nog doen met de reglementenbundel.

Ik herinner me dat de gereformeerde bond toen ook niet stond te juichen over de instroom van een vrij grote groep Barthiaanse theologen in de vaderlandse kerk, maar de kwantiteit was nauwelijks bedreigend voor de gereformeerde bond.

Toch zou ik de Bonders nu een eind tegemoet willen komen in hun kritiek op de veranderingen die moeten plaatsvinden binnen de hervormde kerk en ik zou daarvoor de terugkeer van de gereformeerden in 1946 als voorbeeld willen stellen.

Angst om ondergesneeuwd te worden hebben de Hersteld-verbanders nooit gehad en ze hebben volop mee kunnen praten in het reorganisatie-proces dat gemeente-opbouw begeleidde.

Ze hebben in de hervormde kerk wel van zich doen spreken. De gereformeerde dominee Van de Hooff werd praeses van de generale synode. De gereformeerde dominee E.L. Smelik werd hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en was de dichter en vertaler van veel gezongen liederen uit het liedboek. De titel van de bundel theologische essays, samengesteld door de christelijke gereformeerde hoogleraar Versteeg, ontleende hij aan een dichtregel van Smelik uit lied 244: 3, derde regel: De Geest schrijft wegen in de tijd.

Bert ter Schegget, de kortelings geemeriteerde hoogleraar van Leiden, is de zoon van de priesterlijke en profetische H.V.-dominee van Amsterdam-centrum Jan ter Schegget.

En moet ik dan nog verhalen van dominee Buskes, Kroon, Geelkerken, Herngreen, Hasper, Venemans, Diepersloot . . .? De Gereformeerde kerken hebben eigenlijk in 1946 al een stempel gezet op de hervormde kerk.

Ik vraag me daarom in gemoede af waarom er sprake moet zijn van een fusie. Kan men het model dat in 1946 gehanteerd werd niet uit de kast halen? Waarom niet een simpele terugkeer naar de kerk waar de voorouders zich onder voorwaarden van hadden afgescheiden en waarover men doleerde omdat aan een belangrijke geschorste groep de kerkelijke goederen werden onthouden? Ze krijgen bij hun terugkeer de betwiste kerkelijke goederen veelvoudig terug.

Waarom geen afspraken maken om na de hereniging te gaan praten over een eventueel gewijzigde kerkorde?

Erfelijk belast

Waarom moeilijk doen over een naamgeving die alleen maar door de richtingenstrijd in de hervormde kerk erfelijk belast is geraakt? Het adjectief 'hervormd' blijft toch een uitstekende denominatieve aanduiding van het type kerk dat we in de Nederlanden willen representeren.

Bovendien constateert een ieder dat er binnen de Gereformeerde kerken een "verantwoorde onverschilligheid" ten opzichte van hun identiteit is. Het handhaven van die identiteit (o.a. het strenge handhaven van de belijdenisgeschriften) heeft zijn nut gehad. Dank zij het vasthouden aan die identiteit in het verleden zijn er in NoordHolland vele actieve Samen-op-weg-gemeenten, die de hervormde gemeenten op een nieuw spoor hebben gezet.

En dan nu de naam . . .!

Iedereen is het er toch wel over eens dat het adjectief 'gereformeerd' vogelvrij is verklaard. Geen enkele kerkelijke denominatie met het adjectief 'gereformeerd' ziet kans eenheid te bewerkstelligen. Je zou in dit kader bijna gaan denken dat het adjectief 'hervormd' niet belast is.

In de laatste kerkeraadsvergadering van de Samen-op-weg-gemeente van Wormerveer (19 november) is er gediscussieerd over de naam van de herenigde kerk.

Het adjectief 'hervormd' stond historisch in de Zaanstreek voor 'vrijzinnig' en derhalve in de ogen van de gereformeerden voor gebrek aan elk kerkelijk besef. Op de Veluwe staat het woord 'hervormd' voor zwaar en roept 'zwarte-kousen-kerk-achtige' associaties op.

Zo zal elk lid van een plaatselijke kerkelijke gemeente in Nederland associaties hebben bij de adjectieven 'hervormd' en 'gereformeerd'. Ik ga uiteraard voor de lezers van Trouw niet uitleggen dat de woorden semantisch volmaakt synoniem zijn.

Het hele verhaal is misschien niet voldoende theologisch onderbouwd, ik ben eigenlijk nieuwsgierig hoe de Hersteld-verband-gereformeerden dat in 1946 hebben verantwoord. Misschien dat ds. mr. J. Haeck er een theologische en juridische onderbouwing voor kan geven; hij heeft immers al eens gepleit voor een soort oplossing die hier beschreven wordt.

Er zijn nog vele andere aanduidingen, o.a. evangelisch, protestant, christelijk, katholiek. Persoonlijk vind ik ze allemaal op z'n hoogst te verkiezen boven het adjectief 'reformatorisch', maar ik blijf de voorkeur geven aan 'hervormd' en het zou me erg spijten als die naam in de Nederlandse kerkgeschiedenis ten onder ging, terwijl het adjectief 'gereformeerd' voor alle splinters volop blijft bestaan.

Het bijvoeglijk naamwoord 'hervormd' is in de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme verbonden aan 1517, de Hervorming, en dus aan Luther, Calvijn en Zwingli.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden