Waarom gebukt gaan onder of zelfs ’sterven’ voor een schoonheidsideaal?

Niemand die de verleidingskracht van gesimuleerde verbeeldingen indringender onder woorden heeft gebracht dan de deze week overleden Franse filosoof Jean Baudrillard. In de jaren zeventig stelde hij vast dat deze verleiding de grote drijvende kracht is achter onze consumptiemaatschappij. Daarin draait het niet zozeer om de gebruikswaarde van goederen en diensten, als wel om de symbolische waarde die zij vertegenwoordigen. Een auto is een auto, maar vooral ook een symbool van een bepaalde lifestyle dat bij de aanschaf meestal de doorslag geeft.

Simulacra noemde hij deze goederen en diensten, die samen zoveel symbolische betekenissen hebben gegenereerd dat we inmiddels niet meer in staat zijn de gewone werkelijkheid te onderkennen. We zijn terechtgekomen in een hyperrealistisch universum, waaruit geen ontsnappen meer mogelijk is. We denken dat de wereld geregeerd wordt door rationeel kiezende consumenten. Maar dat is lariekoek. In de consumptiemaatschappij kan niemand weerstand bieden aan de verleidingskracht van de simulacra. Alleen de dood kan ons nog verlossen uit dit universum.

Zo somber, of zo cynisch als Bau-drillard ben ik niet. Hoewel, de documentaire van Sunny Bergman die donderdagavond voor de VPRO-tv was te zien, liet bijna geen ruimte voor een andere gemoedsgesteldheid. Hier zagen we hoe vrouwen zich laten dicteren door de ’simulacra’ van de cosmetische industrie, van de plastische chirurgie en niet te vergeten de legio glossy bladen. In dat hyperrealistische universum ontvouwt zich een schoonheidsideaal voor vrouwen dat geen enkele relatie meer heeft met de werkelijkheid. Nochtans is de verleidingskracht ervan zo groot dat wereldwijd vrouwen voor miljarden euro’s peperdure cosmetica kopen die niet helpen, zich aan tijdschriften vergapen waarin gefotoshopte vrouwen je aanstaren en zich door chirurgen net zo lang laten verbouwen tot er van het oorspronkelijke lichaam geen spoor meer over is. Zelfs de schaamlippen worden als overtollig overboord gekieperd. Een tikkeltje hulploze Bergman wist er niet goed raad mee. Ze bleek gevoelig voor de verleiding, maar besefte dat het een doodlopende weg is. In arren moede besloot ze daarom de producenten van deze simulacra aan te klagen. Vergeefse moeite vrees ik, want de consument wil het zelf, nietwaar?

Probleem is dat jong, glad en strak de simulacra zijn van zo ongeveer het eeuwige leven. Wie dat kan laten zien, heeft een lang leven voor zich. De rest is oud en gaat dood. Daarom klampt men zich vast aan een jong lichaam. Het besef is verloren gegaan dat sterven ook zoiets is als opnieuw geboren worden, een ’wederopstanding des vleezes’ zoals het zo mooi in de Schrift staat. In een geseculariseerde wereld telt deze notie echter niet. Daarom begrijp ik wel dat men zo lang mogelijk in een jong lichaam wil ronddarren. Ik ben ook de laatste om bezwaar aan te tekenen tegen een mooi opgemaakte en goed geklede vrouw. Maar wat ik niet begrijp is de weloverwogen sloop van het lichaam om te kunnen beantwoorden aan een gefaket schoonheidsideaal. Alsof een oud lichaam niet mooi kan zijn. Vandaar mijn vraag: waarom gebukt gaan onder of zelfs ’sterven’ voor een schoonheidsideaal?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden