Waarom een viertal uit Tunesië de Nobelprijs voor de Vrede wint

In deze foto uit september 2013 staan de voorzitters van de vier partijen die in Tunesië verkiezingen brachten. Van links naar rechts: Wided Bouchamaoui, hoofd UTICA, Houcine Abbassi van UGTT, Abdessattar ben Moussa van de Tunesische Mensenrechtenorganisatie en Mohamed Fadhel Mahmoud van de Orde van Advocaten.Beeld afp

De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar vier Tunesische organisaties die in 2013 een 'Nationale Dialoog' oprichtten om zo in Tunesië nieuwe verkiezingen mogelijk te maken. Dat heeft het Nobelcomité vandaag in Oslo bekendgemaakt. Op 10 december wordt de prijs uitgereikt.

In de nationale dialoog, die in 2013 werd gehouden, zaten de vakbond UGTT, de werkgeversvereniging UTICA, de Orde van Advocaten en de Tunesische Liga van de Mensenrechten. Zij verdienen de prijs voor hun bijdrage aan de democratie, aldus het Nobelcomité.

Het overlegorgaan heeft een belangrijke rol gespeeld door van Tunesië tijdens en na de Arabische Lente (in Tunesië de Jasmijnrevolutie) in 2011 een vreedzaam en democratisch land te maken, aldus het Noorse comité. "Deze prijs is bedoeld als een aanmoediging voor het Tunesische volk, dat ondanks enorme uitdagingen een fundering heeft gelegd voor nationaal broederschap. Het comité hoopt dat dit voorbeeld door veel andere landen gevolgd gaat worden."

In een reactie zei Houcine Abassi, secretaris-generaal van de UGTT dat hij 'sprakeloos' was. "Deze prijs is de kroon op meer dan twee jaar werk, in een periode waarin het land op alle fronten in gevaar was. Ik ben blij", zei hij volgens persbureau AP.

Jasmijnrevolutie
De Jasmijnrevolutie in Tunesië wordt gezien als het eerste protest in de Noord-Afrikaanse regio tegen het heersende regime, dat uiteindelijk ook leidde tot protesten in Egypte en Libië. De opstand begon in december 2010, toen groenteverkoper Mohammed Bouazizi zichzelf in brand stak en overleed. Dit deed hij uit protest tegen de politie en de overheid.

De golf van woede die daarop volgde, trof heel Tunesië. Een maand later al ontbond president Ben Ali de regering. De president vluchtte, waarna een politiek vacuüm ontstond. Die politieke crisis duurde twee jaar, met het dieptepunt in de zomer van 2013. Twee politieke moorden zorgen in die tijd voor onrust in het land. Eind 2013 moest een zakenkabinet worden ingesteld om Tunesië naar nieuwe verkiezingen te leiden.

Een grote rol was daarbij weggelegd voor de organisatie Union Générale Tunisienne du Travail (UGTT), die de andere drie organisaties bij het overleg betrok. Het was dit kwartet dat uiteindelijk de politieke partijen tot overleg dwong. Dit was nodig, want er heerste bittere verdeeldheid tussen de fundamentalistische (en regerende) partij Ennahda en de seculiere partij Nidaa Tounes.

Uiteindelijk leidde het vredesproces tot verkiezingen in 2014. Die verkiezingen won Nidaa Tounes, maar Ennahda kreeg wel een ministerspost. Deze verkiezing werd wel als het sluitstuk van het werk van het Tunesisch kwartet gezien. Hierdoor kwam een vredesproces op gang in een land dat op weg leek naar een burgeroorlog.

Hoe belangrijk het 'sterke maatschappelijke middenveld' in Tunesië was, vertelde Mehdi Jomaa in september in Trouw. Hij leidde de overgangsregering die de Tunesische revolutie op democratisch pad bracht. "Die organisaties zijn onder de dictatuur van Ben Ali gelukkig nooit verdwenen. Op het dieptepunt van de politieke crisis, in de zomer van 2013, trokken zij het initiatief naar zich toe. Zij stelden voor dat de regering plaats zou maken voor een neutrale overgangsregering die nieuwe verkiezingen moest voorbereiden."

Interview

Interview
Lees hier het verhaal van Mehdi Jomaa, die het zakenkabinet leidde kort nadat het geweld in Tunesië in 2013 weer oplaaide. Hij spreekt ook over het Tunesisch kwartet dat vandaag de Nobelprijs won. "Onze interim-regering moest de waarheid vertellen."

273 kandidaten
Voor de 'prijs der prijzen' waren 205 mensen en 68 organisaties genomineerd. Wie op de lijst staan, is ieder jaar geheim. In mei werd intern een shortlist opgesteld, waaruit uiteindelijk een winnaar is gekozen. Speculaties worden vooraf altijd gevoed door leden van het comité in Oslo, die soms wat namen noemen.

Zo werd vooraf de Duitse bondskanselier Angela Merkel een grote kans toegedicht. Zij werd dikwijls geroemd om haar morele leiderschap in de vluchtelingencrisis, iets wat ook de voorzitter van het Nobelcomité voor de verkiezing opviel. "Angela Merkel heeft het morele leiderschap op zich genomen en heeft het debat over vluchtelingenzaken in Europa doen kantelen", zei Kristian Harpviken, de directeur van het Noorse Nobelcomité, die vandaag de prijs uitreikte. Maar - zo blijkt - favorieten winnen niet altijd.

Van de zes te verdelen Nobelprijzen is die voor de vrede de bekendste. De Zweedse prijs bestaat sinds 1901 en wordt ieder jaar uitgereikt. Grondlegger was de Zweedse chemicus Alfred Nobel, die een lijst van regels opstelde waaraan de verkiezing moet voldoen. Eerder deze week werden de prijzen voor de natuurkunde, chemie, geneeskunde en literatuur uitgereikt. De Nobelprijs voor de economie krijgt maandag een winnaar.

Vorig jaar ging de Nobelprijs van de Vrede in een 'dubbelonderscheiding' naar de zeventienjarige Pakistaanse activiste Malala Yousafzaj en de Indiër Kailash Satyarthi. Zij werden gekozen wegens hun 'strijd tegen de onderdrukking van kinderen en jonge mensen'. Onder de eerdere winnaars bevinden zich de Europese Unie (2012), Barack Obama (2009), de VN (2001) en Martin Luther King (1964).

Dit bericht wordt aangevuld.
Zie hieronder hoe de Nobelprijswinnaar wordt gekozen.

Bloedig jaar
Hoewel de vredesorganisaties in Tunesië nu in de schijnwerpers staan, is het niet rustig in Tunesië. Dit jaar werd het land al opgeschrikt door twee aanslagen. In maart overleden 22 mensen toen gewapende mannen het beroemde Bardo-museum in Tunis binnendrongen. Drie maanden later, in juni, kwamen 38 mensen om het leven bij een aanslag op het strand voor een rij hotels in het resort Soussa. Dat was de bloedigste dag in Tunesië sinds het begin van de revolutie in 2010.

In Oslo werd de Nobelprijs uitgereikt.Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden