interview

Waarom een stabiel Bosnië belangrijk is voor het westen

Zondag gaat Bosnië-Herzegovina naar de stembus. Er heerst nog altijd grote verdeeldheid in het land. Beeld EPA

Zondag zijn er verkiezingen in Bosnië-Herzegovina. Valentin Inzko, de hoogste internationale toezichthouder, vindt dat westerse leiders wel wat meer aandacht mogen hebben voor het land.

Sinds 2009 alweer is Valentin Inzko de hoogste internationale toezichthouder in Bosnië. De 69-jarige Oostenrijker heeft volmachten die er niet om liegen: hij kan ingrijpen in het bestuur van het land, hij kan mensen ontslaan, zelfs verkozen politici. Hij doet dat niet, maar niet omdat het zo goed gaat. Sterker, sinds hij in Bosnië zit, zijn de bevolkingsgroepen nauwelijks nader tot elkaar gekomen. De stembusgang van zondag zal daar geen verandering in brengen.

De campagnes voor de verkiezingen spelen zich grotendeels weer langs etnische lijnen af, met nationalistische retoriek van moslims, Serviërs en Kroaten. Maakt u zich daar zorgen over?

“Helaas worden de echte problemen uit het dagelijks leven niet aangekaart. Zoals werk. Van de jongeren heeft 50 tot 60 procent geen baan; twintig- tot dertigduizend van hen verlaten dit land elk jaar, dus het zou moeten gaan over banen. En betere ziekenhuizen, beter onderwijs, een beter rechtssysteem. Maar deze zaken spelen geen hoofdrol. Voor sommige partijen is het het belangrijkst om te laten zien dat zij zich sterk maken voor Serviërs, Kroaten, Bosniakken (moslims, red.). 

Bent u tevreden met de manier waarop de Dayton-akkoorden, waarmee in 1995 een eind kwam aan de Bosnische oorlog, op dit moment worden nageleefd?

“Er zijn natuurlijk overtredingen. In het bijzonder de retoriek over afscheiding (van president Dodik van Republika Srpska, de Servische deelrepubliek binnen Bosnië, red.), of de aankondiging dat daarover een referendum moet komen. Dat is in strijd met Dayton. Dodik spreekt over Republika Srpska alsof het een staat is, en over het samengaan met Servië. Hij praat veel en doet niets, maar zijn uitingen vergiftigen de sfeer. Dat is niet goed voor het leven van mensen in het hele land. En hij schaadt ook zichzelf ermee. Twee derde van de investeringen vindt plaats in de Federatie (het deel dat door moslims en Kroaten wordt bestuurd, red.), maar een derde in Republika Srpska.

De Oostenrijkse diplomaat Valentin Inzko Beeld AFP

“Als Dodik echt een grote stap neemt, moet de internationale gemeenschap verenigd zijn en actie ondernemen.”

Maar u heeft de macht om Dodik uit zijn ambt te zetten. Waarom doet u dat niet?

“Mijn voorgangers hebben inderdaad tweehonderd politici de wacht aangezegd. Uit de netwerken die Karadzic en Mladic beschermden. En ook werden drie presidenten tot aftreden gedwongen. Maar het beleid van de internationale gemeenschap is veranderd. We hebben nu de filosofie van lokale verantwoordelijkheid en we vertrouwen op instituten en aanklagers in Bosnië. We grijpen alleen in als de lokale mogelijkheden uitgeput zijn. Op dit moment is dat niet de stemming. 

“Kijk, het internationale toezicht hier bestaat uit elf landen en de EU. Mijn theorie is dat er een competitie is tussen crises. We kennen allemaal de problemen in Syrië, Afghanistan, Iran, Irak, Soedan, Mali... Vergeleken met de conflicten daar is het probleem in Bosnië klein. Maar ik denk dat er één verschil is. Dit is in Europa.

“De Russische president Poetin en zijn minister van buitenlandse zaken Lavrov hebben altijd tijd voor Bosnische politici. Poetin heeft Dodik afgelopen week voor de negende keer ontmoet. En dat is prima, Rusland heeft het recht zijn eigen beleid te voeren. Maar ik denk dat het goed is als westerse leiders ook elke maand vijf minuten van hun tijd voor dit land vrijmaken. Ook omdat het in hun eigen belang is dat hier een rechtsstaat geldt, met goed leiderschap. Problemen met smokkelen van wapens, mensen en drugs spelen nu al.”

Er is kritiek dat de aanwezigheid van de Hoge Vertegenwoordiger de status quo alleen maar ver­lengt. Omdat die lokale politici de verantwoordelijkheid ontneemt voor het resultaat van hun daden. Is het tijd dat u naar huis gaat, zoals Rusland voorstelt?

“Ik ben daar niet te nerveus over. Als we concluderen dat hier een rechtsstaat geldt, dat er goed leiderschap is, dat het land stabiel is en dat Bosnië-Herzegovina als staat niet in gevaar gebracht wordt, dan zal de internationale gemeenschap met plezier ­besluiten dat ik naar huis kan. Dat zou ook mijn eigen succes zijn en ik zal het niet in de weg staan. Maar dat moment is nog niet aangebroken.”

Lees ook: 

Zo lang politici de Balkan niet te veel ophitsen, houdt de vrede stand

In Bosnië en Kroatië wonen de vijanden uit de burgeroorlog naast elkaar. Hoe gevaarlijk is dat? Deel 12 van de reisserie van Jonathan Holslag langs de rafelranden van Europa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden