Waarom ebola griezeliger is dan de Mexicaanse griep

Liberiaanse veiligheidstroepen tijdens rellen in een afgesloten wijk van de stad Monrovia. De wijk is door de regering in quarantaine geplaatst in haar strijd tegen ebola. Beeld Getty Images

In Berlijn brak paniek uit nadat bij een vrouw in een arbeidsbureau symptomen waren ontdekt die konden wijzen op ebola. Zeshonderd mensen werden in quarantaine gehouden, maar uiteindelijk bleek: geen ebola. Ook in België, waar een dertienjarig jongetje met ebola-achtige symptomen in het ziekenhuis werd opgenomen, bleek het loos alarm.

Kennelijk zit de angst voor ebola er goed in bij ons Europeanen. Dat blijkt wel uit de berichtgeving over de ziekte de afgelopen dagen. Waarom zijn we zo bang voor een ziekte die alleen bij direct contact besmettelijk is en tot nu toe maar een relatief beperkt aantal slachtoffers heeft gemaakt?

Griezelfactor
"Ebola heeft een hoge griezelfactor", verklaart hoogleraar Enny Das, expert op het vlak van gezondheidscommunicatie. "Bij ebola hoor je over ernstige interne bloedingen en zie je beelden van doktoren in luchtdichte pakken." Andere epidemieën, zoals de Mexicaanse griep en SARS hadden dat niet. Daarnaast draagt ook de sterftekans bij aan die griezelfactor, volgens Das. Bij de Mexicaanse griep en SARS was die bij verre na niet zo hoog: maximaal een paar procent versus de zeventig procent sterftekans van ebola.

Hollywood
Een ebola-achtig virus speelde dan ook de hoofdrol in de film "Outbreak", waar een virus uit diep Afrika plotseling opduikt in een stadje in de Verenigde Staten. Door die griezelfactor is ebola voor veel mensen ook een stuk beter voor te stellen. En ebola lijkt dichterbij te komen, ook was er alleen in de Verenigde Staten en in Spanje daadwerkelijk iemand besmet.

Media-aandacht
Wat ook een belangrijke rol speelt, is de onzekerheid rond de ziekte. Ebola is niet onbekend, maar dook wel onverwacht op in een deel van Afrika waar het virus eerder niet voorkwam, en verspreidde zich snel. Bovendien is er geen vaccin, ondanks verontwaardiging vanuit de World Health Organisation. Alleen het experimentele serum ZMapp lijkt te werken. De met ebola besmette Amerikaanse arts Kent Brantly is uit het ziekenhuis ontslagen na behandeling met ZMapp. Inmiddels is de voorraad van dit serum op.

"Er was extreem veel media-aandacht voor de Mexicaanse griep, want mensen wisten niet waar ze aan toe waren", vertelt Das. "In het ochtendjournaal werd er over gesproken, in de krant en in de talkshows. Het stapelde op. Hoewel de verslaggeving best genuanceerd was, zorgde de hoeveelheid berichten er toch voor dat er onderhuids bij veel mensen angst speelde."

Waar angst tot leidt, ziet Roeland Monasch, directeur van Unicef in Sierra Leone. "Er sterven nu veel meer kinderen aan malaria", vertelt hij. "De symptomen van malaria lijken erg op die van ebola. Mensen durven hun kinderen niet naar klinieken te brengen uit angst dat het voor ebola wordt aangezien en ze daar nooit meer uit komen." De epidemie legt een zware last op het land, al gaat het iets beter. De economie ligt op zijn gat, scholen zijn gesloten, werknemers blijven thuis. Lange tijd werd ebola door de bevolking ook gezien als iets van het platteland, totdat de belangrijkste dokter en hoofdverpleegster van Freetown aan de ziekte overleden, vertelt hij. Daarnaast waren er geruchten dat ebola door buitenlandse hulpverleners naar Sierra Leone was gebracht, een theorie die ook door de lokale media werd gevoed. Unicef ging met de lokale media om tafel om dit soort geruchten tegen te gaan. "Een best lastige klus, er zijn meer dan veertig radiostations op een bevolking van vijf miljoen."

Artsen verplegen een ebolapatiënt in een ziekenhuis in Monrovia, Liberia. Beeld ap
Waarschuwingsbord tegen het eten van wilde dieren, waarvan wordt vermoed dat ze de mogelijke dragers zijn van het ebola-virus. Beeld afp

Voorlichting met gevoel
RIVM-directeur Jaap van Dissen is dan ook kritisch op de mediaberichtgeving. "Je kunt je afvragen of de media elk mogelijk ebola-geval moeten melden", vertelt hij. "Angst is een slechte raadgever. Tot nu toe waren er alleen in Spanje en de Verenigde Staten besmettingsgevallen. De kans dat het virus naar Nederland komt is klein." Wat het RIVM tegen ebola-paniek kan doen is volgens hem niet veel. "Goede voorlichting geven, huisartsen op de hoogte houden." Dat is Enny Das niet helemaal met hem eens. "Tijdige voorlichting is belangrijk, maar mensen begrijpen institutitionele berichting niet altijd. Je moet mensen meer op hun gevoel aanspreken", vertelt ze. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ging daarmee in de fout, toen ze bij de Mexicaanse griep opschaalden naar een pandemie van niveau zes, het hoogste niveau. "Dat betekende niet dat de griep enorm dodelijk was, maar zo kwam het wel over."

Overigens gelooft Roeland Monasch niet dat de doorsnee Nederlander bang hoeft te zijn voor de Afrikaanse griepepidemie. "Het risico dat je op straat wordt overreden is groter. Maar het is goed dat de autoriteiten de ziekte serieus nemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden