Waarom die renovatie van het belastingstelsel zo moeilijk is

ChristenUnie, D66, CDA en VVD willen een nieuw belastingstelsel voorbereiden. Beeld Fadi Nadrous
ChristenUnie, D66, CDA en VVD willen een nieuw belastingstelsel voorbereiden.Beeld Fadi Nadrous

Deze week hervatten VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hun formatiegesprekken. Een van de lastige dossiers: het belastingstelsel. Hoe is dat te vernieuwen - en vooral: te versimpelen?

Kom nou eens met een voorstel, riep met name D66-leider Alexander Pechtold bij herhaling tegen het huidige kabinet. Het belastingstelsel moet dringend anders, meent hij. Nu D66 zelf aan tafel zit om met VVD, CDA en ChristenUnie een nieuw kabinet te formeren, zal Pechtold zien dat de mogelijkheden om te veranderen beperkt zijn.

De wens om het belastingstelsel aan te passen leeft breed in de politiek. Het ingewikkelde stelsel van heffingen, toeslagen en aftrekposten moet op de helling. Het kabinet van VVD en PvdA deed een poging, staatssecretaris Eric Wiebes van financiën trachtte de oppositie mee te krijgen. Maar door politieke meningsverschillen werd het niks.

Kerstboom

Voor de VVD zijn belastingen een noodzakelijk kwaad om de overheid aan geld te helpen, voor de PvdA zijn belastingen een middel om ontwikkelingen in de samenleving bij te sturen: kortingen voor lagere inkomens, een lager btw-tarief voor 'nuttige dingen', zoals boeken. D66 hamerde de afgelopen jaren op 'vergroening', belastingmaatregelen die het milieu verbeteren. Zo berijdt iedere partij haar eigen stokpaardje.

Het stelsel is in de loop der tijd een enorme kerstboom geworden, doordat verschillende politieke partijen hun wensen steeds vertaalden in weer nieuwe belastingmaatregelen. De laatste keer dat er flink werd gesnoeid was in 2001 toen de bewindslieden op financiën, Gerrit Zalm (VVD) en Willem Vermeend (PvdA), een aantal grote veranderingen aanbrachten. In 2017 is het dus hoog tijd voor een nieuwe renovatie.

Dringend lijkt in ieder geval een aanpassing van de belasting die wordt betaald over vermogen. De Belastingdienst gaat er sinds 2001 vanuit dat de burger 4 procent rendement haalt op vermogen. Maar dat gebeurt niet meer sinds de rente is gedaald en spaargeld veel minder oplevert. Het alternatief is het heffen van belasting over het werkelijk behaalde rendement.

Toeslagen

Een ander probleem vormen de toeslagen. Die dienen om lagere inkomens te helpen bij het betalen van de zorg, de huur en de kosten voor kinderopvang. In dit geval haalt de Belastingdienst dus geen geld op, maar deelt uit. Ze worden vooraf uitbetaald en vaak blijkt het bedrag te laag of te hoog. In dat laatste geval moet de burger terugbetalen. Als die het geld al heeft uitgegeven, blijft er een schuld staan en dat leidt tot veel ellende. Daar moet een oplossing voor komen.

Politieke partijen zijn de laatste jaren bestookt met nog meer ideeën, zoals vermindering van het aantal belastingschijven, één btw-tarief in plaats van 6 procent en 21 procent en vervanging van de wegenbelasting door een kilometerheffing. Maar de formerende partijen kunnen van alles verzinnen, de vraag is hoeveel geld er is om nadelige (inkomens)effecten weg te poetsen. Voor een grootscheepse verandering zijn miljarden nodig. Een andere vraag is of de in problemen verkerende Belastingdienst een aanpassing kan verwerken.

Reorganisatie

Op verzoek van Wiebes hielden twee voormalige topambtenaren de Belastingdienst begin dit jaar tegen het licht. Aanleiding was een reorganisatie die compleet in de soep liep. Wiebes wilde slimmer werken, kijken waar het risico op foute belastingaangiftes groot is en daar gericht controleren. Daarvoor zou ander personeel nodig zijn, maar bij een ontslagronde vertrokken te veel mensen en vaak ook nog de werknemers met kennis waaraan straks juist behoefte zal zijn.

Wiebes liet eerder weten dat hij druk bezig is om de dienst weer op orde te krijgen. Maar er is nog veel te doen: "We moeten er rekening mee houden dat het nog enkele jaren duurt, voordat de nieuwe werkwijze volledig in de haarvaten van de organisatie is geïnternaliseerd."

De vier partijen willen vast een nieuw stelsel voorbereiden, zodat het klaar ligt als de rust bij de Belastingdienst terug is. Voor de VVD is het simpel: "Nederland moet een aantrekkelijk land zijn met lage belastingen." D66 zal pleiten voor stimulering van milieumaatregelen via de belastingen. Het CDA wil twee schijven, een voor lage inkomens en een voor hoge. De partij wil net als de CU ook verlaging van lasten voor gezinnen. En dat moet allemaal in een nieuw simpel systeem passen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden