Waarom de vloedgolf op Sulawesi zo hoog was

Palu na de tsunami. Beeld AP

Onderzoekers hebben ontdekt waarom de tsunami die Sulawesi trof zo verwoestend was. Het ontbrekende stukje van de puzzel blijkt sediment te zijn. 

Instortende steile oevers van de baai van Palu veroorzaakten de verwoestende tsunami die deze Indonesische stad eind september trof. Op basis van de aardbeving die eraan voorafging was een minimale vloedgolf verwacht, maar daarbij was met aardverschuivingen, zowel vanaf het land als onder water, geen rekening gehouden. Doordat de golf zo dicht bij de stad ontstond, was voor waarschuwingen nauwelijks tijd. In totaal vielen er door de vloedgolf en de aardbeving ruim 2000 doden.

Op de jaarlijkse conferentie van de American Geophysical Union in Washington DC werden gisteren de resultaten gepresenteerd van onderzoek naar de oorzaken en het verloop van tsunami. Wetenschappers uit de VS en Indonesië reconstrueerden aan de hand van getuigenverklaringen en videobeelden dat de golf een hoogte van vier meter bereikte, en 200 meter landinwaarts reikte.

Dat de golf zo hoog was, leek een raadsel omdat de aardbeving die eraan vooraf ging 75 kilometer van Palu onder land plaatsvond. Onderzoekers van het Nederlandse instituut Deltares lieten hun computermodel er op los, dat bijvoorbeeld ook berekent hoe water zich gedraagt als een storm het water opstuwt tegen de Nederlandse kust of als er een dijk doorbreekt. De voorspelling: een onschadelijk golfje van 40 centimeter

Sediment

Het ontbrekende stuk van de puzzel was de kust van de baai van Palu, zegt de Nederlandse onderzoeker Ap van Dongeren, die het werk van hem en zijn collega’s Deepak Vatvani en Maarten van Ormondt gisteren in Washington presenteerde. “De baai waar de stad aan ligt, is heel smal. Aan de oevers is sediment afgezet en die lopen heel steil af. Door de aardbeving is dat gaan afschuiven.”

In eerste instantie schatten de Nederlandse onderzoekers waar dat kon zijn gebeurd aan de hand van mondelinge berichten uit Indonesië en zeekaarten waarop het diepteverloop te zien is. Dat gaf al een veel realistischer uitkomst. De volgende stap was het gebruiken van nieuwe metingen, in Washington gepresenteerd door Udrekh al Hanif van het Technologiecentrum voor Risicovermindering in Jakarta. Die metingen laten inderdaad op een zestal plaatsen de afschuivingen zien.

Voor de Deltares-onderzoekers was Palu vooral belangrijk als manier om na te gaan dat hun model betrouwbare resultaten geeft als het de juiste gegevens ingevoerd krijgt. Van Dongeren: “En voor de Indonesiërs is het belangrijk om te weten: wat moeten we meenemen, moeten we nu overal die steile hellingen in kaart gaan brengen? Als je dat dan weet, is de volgende vraag: wat doe je daarmee. Dat is een lastige, want het is een lokale baai, als je daarin een afschuiving krijgt, heb je een tsunami binnen drie, vier minuten. Dan kun je alleen nog maar omhoog vluchten. Maar een tsunami ren je niet zomaar eruit.”

Waarschuwen

Want de vloedgolf overspoelde de kuststrook van Palu met een snelheid van ruim 25 kilometer per uur, vertelde Hermann Fritz van het Georgia Institute of Technology in de VS. De boeien van het waarschuwingssysteem voor tsunami’s, opgebouwd na de verwoestende vloedgolf die in 2004 Indonesië, Thailand en andere landen rond de Indische Oceaan trof, lagen verder buitengaats en zijn specifiek bedoeld voor zulke ‘transoceanische’ tsunami’s. Ze zien een lokale vloedgolf niet op tijd om effectief te waarschuwen. 

Dat betekent dat het van levensbelang is dat kustbewoners zich bewust zijn van het risico op een tsunami na een aardbeving. Uit de video’s die Fritz analyseerde, bleek dat veel mensen in eerste instantie niet vluchtten, en sommigen zelfs gefascineerd toekeken hoe de vloedgolf uit zee naderde. “Je hebt geen perspectief, je weet niet hoe groot hij is en hoe snel hij komt”, verklaarde hij dat gedrag. “Maar je verliest zo wel gouden minuten.” 

Het is een probleem om die alertheid in stand te houden, doordat tsunami’s zeldzaam zijn. Uit een aantal opvallende zwarte lagen in de ondergrond van Palu is op te maken dat de regio gemiddeld eens in de veertig of vijftig jaar getroffen wordt.

Lees ook: Na de ramp op Sulawesi vertrekken steeds meer mensen uit Palu: ‘Er is hier niets meer voor ons’

Een week na de ramp op Sulawesi trokken steeds meer mensen weg uit het zwaar getroffen Palu. ‘Wij willen nu naar familie.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden