Waarom de staat stiekem een flink aandeel in Air France-KLM kocht

Minister Hoekstra voorafgaand aan de persconferentie op het ministerie van financiën. Beeld ANP, Lex van Lieshout

De staat heeft een flink aandeel in Air France-KLM gekocht. Het kabinet had er onvoldoende vertrouwen in dat Nederlandse belangen binnen de combinatie overeind blijven.

Na een periode waarin de onrust groeide over het Nederlandse deel van de luchtvaartmaatschappij, heeft de staat in een klap een fiks aandeel in Air France-KLM verworven. Het Nederlandse belang in de Frans-Nederlandse luchtvaartcombinatie is nu 12,68 procent en wordt de komende tijd uitgebreid naar 14 procent, gelijk aan het Franse aandeel in de maatschappij.

De ministers Wopke Hoekstra ­(financiën) en Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur) maakten de stap dinsdagavond bekend. De staat betaalde 680 miljoen euro voor de aandelen, geld dat ten laste komt van de staatsschuld. Daarnaast behoudt Nederland het aandeel van 5,9 procent in dochtermaatschappij KLM.

Het kabinet werkte de afgelopen weken in het diepste geheim aan de aankoop. Vrijdag twee weken geleden ontstond onrust binnen Air France-KLM, onder meer over de positie van KLM-topman Pieter Elbers. De vrees was dat de Fransen meer een eenheid van het concern wilden maken, wat onvermijdelijk zou leiden tot het ondersneeuwen van de Nederlandse belangen. Die ochtend spraken Hoekstra en Van Nieuwenhuizen de nieuwe bestuursvoorzitter Ben Smith, waarna de ministerraad ’s middags ­besloot om aandelen Air France-KLM op te kopen. Tegen de gealarmeerde pers hielden zowel de ministers als minister-president Rutte de lippen stijf op elkaar.

Vorige week woensdag begon de staat met het aankopen van aandelen, de Tweede Kamer werd in vertrouwen ingelicht. Het aandeel schoot van Nederland in Air France-KLM achtereenvolgens door de grens van 5 en vervolgens 10 procent. Bij een bepaald percentage moet de aankoop van aandelen bij de toezichthouder worden gemeld. Nederland wilde in een keer een fors aandeel in de maatschappij nemen. In de loop van de avond belde premier Rutte met president Macron over de aanschaf, Hoekstra lichtte zijn Franse collega in. Dat gebeurde volgens de minister van financiën ‘in harmonie.’

Het kabinet zag zich genoodzaakt tot de stap omdat de invloed van KLM, aldus Hoekstra, ‘geërodeerd’ is sinds de samenwerking met Air France in 2004 van start ging. De zeggenschap van de Nederlandse overheid in de combinatie verdween in 2010. Vorige week verloor de Nederlandse tak weer een stukje invloed, toen topman Smith toetrad tot de raad van commissarissen van KLM.

Met die zet heeft de aankoop van de aandelen niets te maken, verzekerde Hoekstra. Hij sprak over een proces van jaren. Wel bleek uit zijn woorden het wantrouwen van het kabinet tegen het Franse overwicht: “De staat heeft te weinig invloed op KLM om het Nederlandse belang goed te kunnen behartigen en tot een succes te maken”. De afspraken gaven het kabinet ‘te weinig zekerheid naar de toekomst toe,’ en daarom geldt de aankoop van het aandeel ‘als slot op de deur.’

Minister Van Nieuwenhuizen benadrukte het belang van de luchtvaartmaatschappij voor Schiphol en voor Nederland. De luchthaven voegt 113.000 banen en 9 miljard euro toe aan de economie, becijferde zij. “Vanaf Schiphol kun je naar 300 bestemmingen vliegen, 70 procent daarvan wordt verzorgd door KLM.” Toen de Belgische maatschappij Sabena failliet ging, verdwenen veel vluchten van Brussel-Zaventem, hetzelfde gold voor Swissair en de luchthaven in ­Zürich, een schrikbeeld voor de ­minister.

Voor de lobby van KLM is de Nederlandse stap een groot succes. De luchtvaartmaatschappij pleitte al langer voor meer Nederlandse invloed in de combinatie. Voor het vertrouwen en de samenwerking binnen het bedrijf zal de stap van het kabinet minder vruchtbaar zijn. Daar komt bij dat Nederland met de aanschaf van de aandelen niet direct evenveel zeggenschap heeft als de Franse staat. Die heeft nu nog dubbel stemrecht binnen de combinatie. Nederland verwerft dat pas als het de aandelen twee jaar in bezit heeft.

Lees ook: 

KLM doet het opnieuw veel beter dan Air France

KLM zorgt voor meer dan 80 procent van de winst van de luchtvaartcombinatie Air France-KLM, bleek eerder deze maand uit jaarcijfers. En het verschil wordt niet alleen veroorzaakt door de voortdurende stakingen die de Franse tak van het bedrijf achtervolgen.

Aanblijven van Elbers bij KLM is een pyrrusoverwinning

Pieter Elbers en zijn KLM hebben weer een slag gewonnen. Maar de grote baas in Parijs gaat wel over Elbers’ schouder meekijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden