Waarom de ene zieke wel schadevergoeding krijgt van Defensie en de andere niet

Schilderwerkzaamheden aan een F16 in Logistiek Centrum Woensdrecht.Beeld TR BEELD

Het ministerie van defensie erkent dat sommige aandoeningen waar (oud-)medewerkers aan lijden, kunnen zijn veroorzaakt door het werken met chroom-6, maar sluit dat voor andere aandoeningen uit. De ene zieke heeft daarom recht op schadevergoeding, de andere niet. Hoe kan dat?

De schuldbekentenis en spijtbetuiging die staatssecretaris Barbara Visser afgelopen maandag uitsprak, waren gebaseerd op een rapport van gerenommeerde onderzoeksinstituten als het RIVM en TNO en verscheidene universiteiten. Of eigenlijk tien rapporten, want de bewijsvoering moest in stappen worden opgebouwd.

Dat chroom-6 gezondheidsschade kan aanrichten was al bekend toen het nog volop werd toegepast in roestwerende verf. Bij het opbrengen of afschuren van die verf kun je chroom-6 inademen, inslikken of via de huid naar binnen krijgen. Dat kan de gezondheid schaden. Maar er is geen kwaal die enkel en alleen door chroom-6 wordt veroorzaakt. Dat is een verschil met asbest, dat in het lichaam zo'n specifieke vorm van kanker veroorzaakt dat een arts die snel herkent.

Een ander verschil is dat chroom-6 niet in het lichaam blijft zitten, maar chemisch wordt omgezet in een andere vorm van chroom en dan wordt uitgescheiden. Je kunt in het lichaam van een mens nu niet meer meten hoe intensief hij in het verleden met chroom-6 in aanraking is geweest. En omdat de boosdoener nu niet meer wordt gebruikt, kun je in de werkplaatsen van Defensie ook niet gaan meten hoe intensief die blootstelling kan zijn geweest. 

Bewijsvoering

De wetenschappelijke bewijsvoering begint daarom met het opstellen van een lijst van aandoeningen die door chroom-6 kúnnen worden veroorzaakt. Uit de wetenschappelijke literatuur is bekend dat chroom-6 kanker aan longen, neus en neusbijholte kan veroorzaken, allergische reacties van luchtwegen en huid, en chronische longziekten, zoals COPD. Voor maagkanker is er een verdenking, maar onvoldoende wetenschappelijk bewijs dat het door chroom-6 wordt veroorzaakt. En voor effecten op de vruchtbaarheid, schade aan de ongeboren vrucht en stoornissen in het immuunsysteem ontbreekt ieder bewijs.

Voor vrijwel al die aandoeningen geldt dat het risico afhangt van de intensiteit en de duur van de blootstelling. Om die te schatten hebben de onderzoekers de functies die in de werkplaatsen van Defensie werden uitgeoefend verdeeld in vier groepen, variërend van monteurs en spuiters die veel met chroom-6 werkten, tot kantoorpersoneel, dat er nauwelijks mee in aanraking kwam.

Kanttekeningen

Dat levert per groep een lijst op van aandoeningen die kunnen zijn veroorzaakt door het werken met chroom-6 bij Defensie. Zo kunnen chronische longziekten alleen in de eerste groep voorkomen, want je moet daarvoor heel lang en intensief aan chroom-6 zijn blootgesteld. Maar kanker aan longen en neus kan ook al bij veel minder intensief contact ontstaan. 

Deze wetenschappelijke basis oogt solide, maar de onderzoekers zetten er twee kanttekeningen bij. De eerste is dat je niet verder komt dan gemiddelden over groepen Defensiewerkers. De verschillen tussen individuen kunnen groot zijn, maar je kent ze niet. De tweede kanttekening heeft te maken met het feit dat alle aandoeningen ook andere oorzaken kunnen hebben dan werken met chroom-6. Ze komen dus voor in alle geledingen van de bevolking. 

Je zou het sluitstuk van bewijsvoering hebben, als je kon laten zien dat aandoeningen bij Defensiemedewerkers meer dan gemiddeld voorkomen. Dat hebben de onderzoekers ook geprobeerd, maar het bleek onmogelijk om de simpele reden dat Defensie niet precies heeft bijgehouden wie er de afgelopen decennia in zijn werkplaatsen aan de slag is geweest.

Lees ook: Defensie diep door het stof na fouten bij werken met chroom-6

Staatssecretaris Barbara Visser bood excuses aan voor de onveilige omstandigheden waarin decennia is gewerkt met het kankerverwekkende chroom-6. 'Het spijt mij. Ik kan het niet terugdraaien.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden