Waarom de das bewaking nodig heeft

Een das scharrelt bij zijn burcht Beeld Das & Boom
Een das scharrelt bij zijn burchtBeeld Das & Boom

Boeren voeren een hetze tegen de das, zegt Stichting Das&Boom, die burchten daarom met camera’s gaat bewaken. Maar de schade van de das is groot en lastig te verhalen, klagen de boeren.

“Hier zie je de laatste der Mohikanen”. Dassenbeschermer Jaap Dirkmaat wijst naar een kuil onder een boom, de laatste bewoonde burcht op deze locatie. De andere holen zijn vernield door ‘lieden die het landroofdier willen uitroeien met symptomatische en voortdurende treiterij’, meent Dirkmaat, voorzitter van de stichting Das&Boom. Hij staat in een bos niet ver van Nijmegen. Tot voor kort kwam hij hier regelmatig met belangstellenden, om hen het woon- en leefgebied van deze beschermde roofdieren te laten zien. “Dan kwamen ze te voorschijn, kroelden ze met hun zwart-wit hoofden tegen elkaar. Ze hobbelden wat rond en gingen vervolgens op zoek naar voedsel”, beschrijft hij.

Die idylle is hier voorbij. Dirkmaat ontdekte dat, van de ene op de andere dag, van de achttien zoogdieren er nog maar drie over waren. Bovenop een burcht was een jachthut op palen gebouwd waarvandaan goed kon worden geschoten. En niet alleen op vossen, maar blijkbaar ook op het sinds 1954 beschermde marterachtige beest. Er was ook gif gestrooid en er lag een jonge das, met een ingeslagen schedel.

In een poging de daders te ontmaskeren heeft Dirkmaat toen camera’s opgehangen. Maar die werden kort daarop gestolen. Dirkmaat hing daarop nieuwe camera’s op, die goed gecamoufleerd zijn. “De beelden worden ook direct naar een satelliet verstuurd”, waarschuwt de dassenbeschermer grimmig.

Deze misstanden staan niet op zichzelf, zegt hij. Het past in een patroon van hernieuwde agressie tegen het beschermde dier. Zijn stichting plaatst daarom vaker camera’s bij belaagde burchten, maar tot daadwerkelijke vervolging van de vandalen komt het nauwelijks. Dirkmaat: “We doen in alle gevallen aangifte.”

Ook in Limburg wordt de das opgejaagd. Eerder dit jaar bleek dat van de 68 onderzochte dassenburchten de helft doelbewust was beschadigd, verstoord of vernietigd. In Nuth was zelfs gier in een burcht gestort, vertelt Dirkmaat. “Je wilt je er geen voorstelling van maken. Die beesten zijn langzaam gestikt.” Volgens hem zijn het, naast jagers en stropers, vooral boeren die het door hem zo geliefde roofdier naar het leven staan. “Boeren kunnen besluiten van de Europese Commissie niet beïnvloeden. De te hete zomer of de vele hagelbuien evenmin. Maar die das daar in de hoek van het perceel, dát is hun boksbeugel”, aldus Dirkmaat.

Opgegraven botten

Het nieuwe geweld tegen de das komt na een relatief rustige periode waarin hun aantal groeide van zo’n 4.500 (2006) naar de huidige 6.000. Die toename is volgens Dirkmaat geen probleem, maar wel de ‘herhaaldelijke negatieve beeldvorming in agrarische tijdschriften en media’, zegt hij. De dassenbeschermer doelt op berichten over door dassen opgegraven botten, op een kerkhof in Drenthe. Ook zouden die beesten elders een hele hectare met maïs hebben platgegooid. “Flauwekul. Op die ene hectare zou je daarvoor twee maanden lang achthonderd dassen nodig hebben”, aldus Dirkmaat.

Maar op het melkveebedrijf van de familie Kamp in het Drentse Tiendeveen wordt de das heel anders bekeken. “Als je eens wist hoeveel schade de dassen aanrichten op onze weidegrond”, verzucht Diny Kamp. Tot haar irritatie kruipen de dassen ’s nachts onder het grasland op zoek naar wormen en larven. Ook eten zij van de maïskolven, bestemd voor de koeien.

Een uitgegraven burcht. Beeld Das & Boom
Een uitgegraven burcht.Beeld Das & Boom

Kamp: “Bij onze buren zorgen ze ook nog eens voor schade aan boerenkool en spinazie. Die worden daarna niet meer verkocht.’’ Verder lopen landbouwwerktuigen stuk, als ze vastlopen in de lange, soms wel zeventig centimeter diepe gangen die de dassen graven. “Het is een bodemloze put. We hebben schade op schade op schade.’’ En omdat de das geen natuurlijke vijand heeft, moet hun aantal door de mens worden beperkt, vindt Kamp.

Ook de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) pleit voor extra maatregelen. “Er is plaatselijk veel overlast van grote dassenpopulaties die de landbouwpercelen ingaan”, zegt coördinator omgeving Gerbrand van het Klooster. Er moet nu worden gepraat over het beheer van de dassen. “Hun aantal is toegenomen, dus ook de schade.”

Schadevergoeding

Die is te verhalen, maar niet zonder kosten. De vergoeding verschilt per provincie, maar er geldt meestal een eigen risico. En het in behandeling laten nemen van een melding kost ook geld, zegt de LTO-coördinator. “Je moet ook elke keer aantonen dat je voldoende maatregelen hebt genomen om schade te voorkomen. En dat terwijl boeren tegen dassenoverlast in de praktijk nauwelijks iets kunnen en mogen doen.’’ De das is immers een beschermd dier.

In Limburg, de provincie met de grootste dassenpopulatie, wordt de schade door dassen wel voor honderd procent vergoed, zegt woordvoerder Roel Boots van de Limburgse boerenorganisatie LLTB. Hij weerspreekt dat de Limburgse agrariërs een hetze voeren tegen de das. “Daar is geen sprake van in Limburg. Het aantal dassen groeit juist fors.” Dat komt volgens hem juist omdat boeren goed met dassen kunnen samenleven.

Maar zesduizend dassen, zijn dat er niet inderdaad teveel? Het is maar wie je deze vraag voorlegt. “Zou dat nou echt een plaag zijn in ons land met zeventien miljoen mensen?” Dirkmaat vindt het een lachertje, ook gezien de schades die bijvoorbeeld ganzen aanrichten. Hiervoor is het afgelopen jaar een dikke 18 miljoen euro uitgekeerd, blijkt uit het jaarverslag van het Faunafonds, het fonds dat tot begin dit jaar verantwoordelijk was voor vergoeding van schade door in het wild levende dieren.

De das kostte de maatschappij vorig jaar slechts 400.000 euro, rekent Dirkmaat uit. “Dat bedrag is de afgelopen jaren niet toegenomen, ondanks de groei van het aantal dassen. Dus er is geen sprake van een dassenplaag.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden