Waarom de armen van Zuid-Afrika de steenrijke Cyril Ramaphosa als hun redder zien

ANC-leden Vuyani Ngwenya (linksmidden) en Nkosinathi Madonsela (rechtsmidden) bij een partijbijeenkomst in Katlehong. De vrienden steunen ieder een andere partijprominent. Beeld Bram Lammers

De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa is een van de rijkste mensen in het land. Veel arme zwarten hopen dat hij na de verkiezingen van woensdag hun problemen oplost.

Aan het begin van de verkiezingsbijeenkomst in het sportstadion van township Katlehong bij Johannesburg prijst de podiumpresentator een voor een alle bestuursleden van regeringspartij ANC aan. Sipho Maduna (56) klapt zijn handen stuk. Hij is leider van de Zuid-Afrikaanse Communistische Partij in Katlehong. Die doet al sinds 1994 mee aan de verkiezingen als onderdeel van het ANC. Maar als de naam van de hoofdspreker van de dag, Ace Magashule, over de verweerde sintelbaan richting de tribune galmt, maakt Maduna een wegwerpgebaar. “Mensen als hij horen niet in het ANC”, moppert hij.

Zuid-Afrika gaat woensdag naar de stembus. Het ANC zou door politici als Magashule eigenlijk in grote electorale problemen moeten verkeren. Het is bekend dat hij, secretaris-generaal van de partij, nauwe banden onderhoudt met ex-president Jacob Zuma en de beruchte zakenfamilie Gupta, de twee ultieme symbolen van corruptie in Zuid-Afrika.

Beeld Sander Soewargana

Corruptie

Over Magashule verscheen een maand geleden zelfs nog een boek met de veelzeggende titel ‘Gangster state’, waarin het web van corruptie rond hem minutieus wordt ontrafeld.

Toch zijn in het arme Katlehong deze ochtend een paar duizend mensen op de ANC-manifestatie afgekomen. Dat komt met name door één man: president Cyril Ramaphosa. Ook Maduna is over hem te spreken. “Hij is de leider die we nu nodig hebben. Hij moet het blazoen van het ANC oppoetsen. Ramaphosa moet de economie stabiliseren en corruptie bestrijden. Dat kan hij, want heus niet iedereen binnen het ANC is corrupt. Dat vergeten de media weleens.”

Het enthousiasme van communist Maduna over Ramaphosa verrast. Want als één man het extreem ongelijke Zuid-Afrikaanse kapitalisme personifieert, is het de president. Goed, in de jaren tachtig was hij vakbondsleider, maar Ramaphosa groeide na de apartheid als zakenman snel uit tot een van de rijkste inwoners van het land. Met een fortuin van 400 miljoen euro keerde hij in 2012 terug naar de politiek. De meeste zwarte Zuid-Afrikanen bleven intussen straatarm. Zo’n 30 miljoen mensen in het land (ruim de helft van de bevolking) leven van minder dan 2,5 euro per dag.

Dus ligt er electoraal ruimte op links. De onvrede over de ongelijkheid in het land leidde de afgelopen weken in veel townships tot protesten. De radicaal-linkse partij Economic Freedom Fighters (EFF) lijkt zijn huidige 6 procent van de stemmen woensdag bovendien te gaan verdubbelen. Maar toch bestaat er tegelijkertijd weinig twijfel dat het ANC opnieuw kan rekenen op een comfortabele meerderheid van de stemmen. Opiniepeilers Ipsos en Markdata houden het op 61 en 59 procent. Slechts één (sterk bekritiseerde) peiling laat het ANC stevig verliezen en komt uit op 53 procent.

Ook Vuyani Ngwenya en Nkosinathi Madonsela uit Katlehong piekeren er niet over om EFF te stemmen. De twee 24-jarige vrienden zien juist in Ramaphosa de man die de armen het best kan helpen. Dat hij zelf rijk is, deert hen niet. “Je hoeft iemands pijn niet zelf te voelen, om die te begrijpen”, zegt Madonsela.

De twee zijn lid van de ANC-jeugdliga en dragen allebei een T-shirt van de partij. Op dat van Ngwenya prijkt de beeltenis van Zuma, op dat van Madonsela het gezicht van Ramaphosa. Van een richtingenstrijd binnen het ANC – tussen het neoliberale kamp-Ramaphosa en het in woorden linkse maar vooral corrupte kamp-Zuma onder leiding van Magashule – willen zij niks weten. “Natuurlijk heeft Zuma fouten gemaakt”, geeft Ngwenya toe. “Maar dat doet elke president. En vergeet niet: hij was ooit ook een belangrijk anti-apartheidsstrijder. Ik draag zijn afbeelding met trots.”

Ook die rol van het ANC in de bevrijdingsstrijd blijft een belangrijke reden waarom zij – en veel zwarte Zuid-Afrikanen – de regeringspartij trouw blijven. De vrienden gaan na het applaus voor alle ANC-bestuursleden staan voor het volkslied: hun vuist gebald in de lucht. “Wat heeft de EFF nu voor onze vrijheid betekend?” vraagt Ngwenya honend als ze weer zitten. De EFF werd pas in 2013 opgericht. Partijleider Julius Malema was acht toen Nelson Mandela uit de gevangenis kwam.

Populistisch

Wel hopen de twee dat de neoliberale Ramaphosa gaat leveren waarvoor eigenlijk vooral de socialistische EFF staat: herverdeling van land zonder dat witte grondbezitters daarvoor nog financieel worden gecompenseerd, gratis onderwijs en radicaal-links economisch beleid gericht op het uitroeien van armoede. Het zijn drie populistische en waarschijnlijk onhaalbare doelen die Zuma vlak voor zijn aftreden vorig jaar nog snel agendeerde binnen het ANC.

Toch weet een paar stoeltjes verderop ook Julia Raphiri (47) heel zeker dat Ramaphosa er vooral voor de armen zal zijn. “Ik ben al jaren werkloos”, vertelt zij. “Maar Ramaphosa gaat mij aan een baan helpen. Juist omdat hij al rijk is, hoeft hij niet meer van ons te stelen.”

Lees ook: De slogan ‘Zuid-Afrika voor iedereen’ slaat niet aan

Zuid-Afrika gaat woensdag naar de stembus. Het ANC zal opnieuw winnen. Oppositiepartij DA heeft in het extreem ongelijke land moeite haar boodschap van eenheid over te brengen. Zo ook in Brakpan. ‘Ze zeggen dat ze op me gaan stemmen, maar doen dat niet.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden