Waarom de anti-pestprogramma's volgens Dekker nu wel werken

Minister Sander Dekker van onderwijs. Beeld anp
Minister Sander Dekker van onderwijs.Beeld anp

Staatssecretaris Dekker van onderwijs maakte vanochtend een lijst bekend van 'dertien veelbelovende anti-pestprogramma's' die vanaf volgend jaar geïntroduceerd kunnen worden op scholen. Dekker wil het wettelijk verplicht maken dat scholen hun pestbeleid verscherpen en een anti-pestprogramma op hun school introduceren. De vraag is alleen: gaat dit helpen?

"Ze verdienen geld over de ruggen van gepeste kinderen", beklaagde kinderombudsman Marc Dullaert zich nog een paar weken geleden. Hij had het over de makers van anti-pestprogramma's die ineens in groten getale verschenen. Bram Orobio de Castro, lid van de in opdracht van minister Dekker opgerichte Anti-pestcommissie, geeft Dullaert groot gelijk. "Niet als commissielid, maar wel als hoogleraar Ontwikkelingspsychologie. Er waren zelfs programmamakers bij die door scholen werden afgewezen en zich verweerden met: dan bent u zeker niet tegen pesten? Ze deden daarbij onterecht beroep op het moreel besef van die leraren."

Orobio de Castro deed als commissielid onderzoek naar de vele anti-pestprogramma's. Hij legde samen met zijn collega's 61 stuks langs de graadmeter. De programma's moeten theoretisch en empirisch onderbouwd zijn en de randvoorwaarden- denk aan een goede handleiding, het enthousiasmeren van de leraar en schappelijke kosten- moesten duidelijk zijn omschreven. Geen van de 61 voldeed aan alle voorwaarden, maar dertien stuks zijn bestempeld als veelbelovend.

Wat moet er nog precies verbeterd worden aan deze anti-pestprogramma's?
"Er moet vooral bewijs uit de praktijk komen dat het werkt. Bij KiVa bijvoorbeeld, een programma uit Finland, is er wel wetenschappelijk bewijs dat de methode effect heeft, maar resultaten van het empirisch onderzoek zijn in Nederland nog niet verschenen. Over veel programma's zeggen de makers: 'Ja, het werkt omdat de leraar tevreden is.' Maar de tevredenheid van de docent zegt helemaal niet zo veel. Het kan ook zijn dat leerlingen niet durven te zeggen dat ze nog steeds gepest worden en dat geheim houden."

Hoe kom je er dan achter dat het pesten daadwerkelijk is gestopt?
"Daar is een hele goede methode voor, namelijk sociometrie. Je kunt leerlingen anoniem vragen of ze gepest worden of niet. Dan kijkt en luistert niemand mee. Ja, misschien zitten er twee tussen die iets melden wat niet klopt. Maar als vijf- à zeshonderd leerlingen zo'n lijst invullen heb je toch al een duidelijk beeld. Dit soort onderzoeken zijn in Nederland heel weinig gedaan. Dat heeft ook te maken met een gebrek aan geld hiervoor."

Betekent dit dat programma's die door jullie zijn afgewezen een stille dood sterven of kunnen scholen nog steeds een beroep op ze doen?
"Dit is nog niet de definitieve lijst van wettelijk goedgekeurde anti-pestprogramma's. Het kan zijn dat er een aantal afvallen of een aantal bijkomen. In principe betekent het dat scholen mogen kiezen uit de lijst van definitieve pestprogramma's. Natuurlijk kan het zo zijn dat de school besluit er nog een pestprogramma bij te doen die niet op de lijst staat, maar dat raad ik ze wel af. De afgewezen programma's hebben we nog een aantal tips gegeven om zich te verbeteren."

Wat zijn de belangrijkste tips?
"Ze moeten weten of het werkt. Niet alleen maar teren op de tevredenheid van de leraar. En wat ook een belangrijke tip is: maak gebruik van de kennis die er al is. In heel veel programma's wordt geroepen: we moeten het pesten stoppen. Maar dan worden er methodes gebruikt waarvan we al weten dat het niet werkt. Denk bijvoorbeeld aan anoniem pestgedrag melden, kinderen bang maken of pesters op ideeën brengen door voorbeelden te geven. Dat soort methodes vergroten het probleem in plaats van het te verminderen."

Nu is er veel gedoe geweest over pestprogramma's die niet het gewenste effect hebben. Denkt u dat deze lijst het pesten op scholen vermindert?
"Ik denk van wel, mits het goed wordt uitgevoerd door de leraren. We hebben er niets aan als die tegen heug en meug zo'n programma uitvoeren. Je moet ze enthousiasmeren, ervan overtuigen dat ze daardoor weer aan lesgeven toekomen. In Finland heeft KiVa ertoe geleid dat het pesten is gehalveerd. Dus vermindering is zeker mogelijk."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden