Waarom de achternaam Ploumen geen au heeft maar een oe

671 Waarom wordt minister Ploumen door iedereen /ploemen/ genoemd? Kent men de uitspraak van de letters ou niet of ligt die niet lekker in het buitenland? Ik (Betsie) wordt ook niet graag aangesproken als Batsie (met een hete aardappel in de mond).

Wat we hier als uitgangspunt moeten nemen, is niet de spelling maar de uitspraak. In het algemeen proberen we immers woorden te schrijven zoals ze uitgesproken worden, niet zozeer ze uit te spreken zoals we ze spellen. Welnu, in dit geval wordt /ploemen/ geschreven als Ploumen, met een ou die we ook in boudoir, potpourri, route enz. tegenkomen.

Dit Ploumen is een dialectische variant van Pluimen. Ze lijkt vooral in het zuiden van Limburg en het aangrenzende deel van België voor te komen. De oudste naamgever moet een pluimenverkoper of kippenplukker zijn geweest, meent de Vlaamse taal- en naamkundige Frans Debrandere.

Zo'n familienaam heet met een technische term een metonymische beroepsnaam. Metonymia of metonymie is een heel gewoon verschijnsel: in plaats van wat we bedoelen, noemen we iets wat er verband mee houdt. In plaats van sterkedrank drinken we een glaasje, we tellen neuzen (personen) en verdienen, als alles meezit, een goede boterham (goed de kost).

Als voorbeelden van metonymische achternamen gaf de expert L. Brouwer op de kalender van Onze Taal anno 1999 o.a. Brood, Koek, Pot en Steen, die naar respectievelijk brood-, koek, potten- en steenbakkers verwijzen. Soms zijn zelfs twee beroepsnamen verwerkt, zoals in Ruitenschild, gekozen door een glazenmaker en schilder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden