Waarom de 21ste eeuw aan de evangelicalen is

Het Vaticaan heeft een wedstrijd uitgeschreven voor een logo-ontwerp voor het jubileumjaar 2000. Met als motto 'Christus is dezelfde gisteren, vandaag en tot in eeuwigheid' kunnen grafische ontwerpers hun creativiteit botvieren.

Of er een prijs, een aflaat of enig ander al dan niet aards loon of eerbetoon voor de winnaar of de eerlijke poging beschikbaar is meldt het Katholiek Nieuwsblad deze week niet. Maar wel en opnieuw dat de huidige paus van het 'heilig jaar' 2000 iets bijzonders wil maken, een uniek hoogtepunt in zijn kruistocht voor de nieuwe evangelisatie. In 1992 lanceerde hij het idee al, toen in Santo Domingo.

Nieuwe evangelisatie: niet voor niets deed hij dat in Latijns Amerika. Niet lang geleden was de gangbare mening nog dat dat werelddeel spoedig de helft en meer van alle rooms-katholieken op aarde zou herbergen. Maar de prelaten hebben reden voor grote ongerustheid. Er zijn nieuwe cijfers. Misschien blijft dat van die helft nog steeds correct, maar dan wel anders dan men destijds dacht. Want Latijns Amerika zal in het jaar 2025 in meerderheid protestants zijn en wel van bonte evangelische snit.

Het Amerikaanse evangelical blad Christianity Today biedt een interessant artikel van prof. Alister McGrath met de onbescheiden titel: 'Waarom de evangelische stroming de toekomst is van het protestantisme'.

Hij bedoelt het nog onbescheidener: de toekomst van het christendom. Latijns Amerika is al hard op weg en ook elders verslaan de evangelicalen hun tienduizenden. Een gemeente die groeit als kool? Tien tegen een heb je met evangelicalen te maken.

Jongeren voelen zich aangetrokken, deels omdat er zoveel aandacht is voor een gevoel van optimisme en welbevinden. McGrath ziet nog een andere reden voor de niet te stuiten opmars: een groeiend aantal academici onder de aanhangers zorgt voor steeds meer intellectuele geloofwaardigheid van de evangelicale beweging, stelt hij. Hoofd en hart komen er dichter bij elkaar.

“Zal deze beweging die vandaag zoveel belofte voor het christendom inhoudt, morgen onbeduidend zijn? Misschien, niemand kan het zeggen,” erkent McGrath. Hij ziet in zijn gelederen ook gemakzucht, afweer om naar de toekomst te kijken; er is dus reden voor kritisch zelfonderzoek. Maar eerst: vanwaar het succes? “Sommigen geven een klip en klaar antwoord: evangelicalisme is aantrekkelijk omdat het de echte vragen ontwijkt en goedkope oplossingen biedt voor complexe problemen.”

Hartinfarct

McGrath ziet het duidelijk anders: Het vrijheidsdenken van de jaren zestig leverde het christendom een soort hartinfarct op. Velen dachten dat de therapie was: aanpassing aan de tijd, maar dat is een grote vergissing gebleken. “Mensen stemmen met hun voeten, lopen weg van het 'liberalisme' naar het rechtzinnige geloof”.

Het moderne, aangepaste christendom is volgens McGrath voor de doorgaande secularisatie een makkelijke prooi en daarom hangt het voortbestaan van het christendom af van de evangelicale stroming en andere, die zich onderscheiden van de heersende geseculariseerde cultuur èn er iets aantrekkelijks aan weten toe te voegen.

McGrath merkt nog iets op wat kerkleiders te denken zal geven: veel van hen zijn opgeleid precies in die jaren zestig, zeventig. “Sommigen blijken kritiekloos de heersende liberale theologische trends van die tijd te hebben aangenomen. Zij zijn zich niet bewust dat dit liberalisme nu in academische milieus wordt beschouwd als passé en niet in staat een kerk te ondersteunen in een onbarmhartig geseculariseerde samenleving.”

Het liberalisme, zegt McGrath (Amerikanen bedoelen daar niet de VVD mee, maar theologische vrijzinnigheid), “dacht dat je het christendom moest veranderen om het aantrekkelijk te maken. Maar het christelijk geloof hoeft niet aantrekkelijk gemaakt te worden, het is aantrekkelijk. Als hier een probleem ligt, dan is het dat christenen er niet in slagen die aantrekkelijkheid zelf te waarderen of aan anderen uit te leggen.”

Voor McGrath is een van de grote winstpunten van het evangelicalisme van de laatste tijd de toename van het intellectuele crediet. Tot voor kort werden alleen kritische, vrijzinnige theologen in de academische wereld serieus genomen. Maar die wind is gedraaid en McGrath wijst op internationale coryfeeën, met ook in Nederland bekende namen als Alvin Plantinga en Nicholas Wolterstorff - zeg maar de calvinistische filosofen en de geestelijke erfgenamen van Dooyeweerd. “Academisch volwaardig en cultureel wel geïnformeerd is dus niet typisch 'liberal',” stelt hij.

Er is nog één ding waarom deze stroming de toekomst heeft. De bestaande kerken vechten altijd maar voor hun eigen soevereiniteit. Evangelicalen met hun zwakke kerkvisie vormen geen denominatie en voeren ook geen kerk-politiek - waar gewone kerkleden toch al niet van houden.

Bij McGrath weinig zorg over mogelijke terugval van de evangelischen en over de verleidingen in het nieuwe intellectualisme. Als zwakke kanten van zijn beweging wijst hij nog wel op een zeker dogmatisme, de weigering om meningsverschillen en twijfel toe te laten, en op het gevaar van persoonsverheerlijking rondom charismatische leiders, met alle schandaal en desillusie vandien.

Vaste afnemers van deze rubriek treffen op deze plek meestal een veel-gangenmaaltijd, niet zo'n eenpansgerecht als nu, met een klein voorafje uit het KN. Bij wijze van toetje nog even H. Buning in Woord & Dienst over de gesmade vrijzinnigheid. Is die passé? Nee, zij is juist helemaal klaar voor de 21ste eeuw.

“Velen dachten dat deze variant van een cultureel-blijmoedig christendom zich de laatste tijd slapend heeft gehouden. Niets is minder waar. Zij is het dal van misvattingen en valse etiketteringen doorgegaan. Zij maakt zich nu op de uitdagingen van de 21ste eeuw aan te gaan. Daarbij gaat zij ervan uit dat de rol van de gevestigde kerken verder zal afnemen. In plaats van het beladen woord kerk zal er vraag zijn naar herkenbare, religieuze gemeenschappen, die warmte en sfeer uitstralen. Grote kerken worden verkocht en kerkschuren worden ingericht tot plekken waar leken hun ervaringen met deskundigheid en scholing doorgeven. (...) Want in de 21ste eeuw zal er vraag zijn naar een beweging van modern geloven met mensen die op zoek gaan naar voedsel voor het hart, zonder daarbij hun gevoel en verstand uit te schakelen.”

De 21ste eeuw zal het Samen-op-weg-proces beleven van evangelicalen en vrijzinnigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden