Waarom blanke leiders blijven vereren?

Antiracistisch vandalisme in Zuid-Afrika

NIELS POSTHUMUS

Paul Kruger kijkt vanaf zijn sokkel nors neer op de Zuid-Afrikanen die op Church Square in Pretoria voorbijlopen. De witte ex-president, die eind negentiende eeuw de Afrikaner republiek Transvaal vanuit deze stad bestuurde, stond bepaald niet bekend als een joviale man. Inmiddels heeft hij een goede reden voor zijn boze blik. Tijdens Pasen werden twee van de vier bronzen soldaten aan de voet van zijn sokkel besmeurd met groene verf.

Kruger zelf, te hoog voor zijn belagers waarschijnlijk, kwam ervan af met een paar groene spetters. Voorlopig krijgt zijn beeld, net als veel andere koloniale monumenten in het land, politiebewaking. Want al die standbeelden zijn, als versteende herinneringen aan het racistische verleden van Zuid-Afrika, een potentieel doelwit in een recente, politiek geïnspireerde vandalismegolf.

Het is een dag na Pasen een drukte van belang op Church Square. Zeker honderd mensen, vooral zwarte jongeren, bespreken wat er afgelopen weekend is gebeurd. Praktisch iedereen blijkt het eens. "In één woord: kinderachtig", verwoordt studente bedrijfskunde Phathutshedzo Ramaite (21) het heersende gevoel. "Dom ook. Wat is het nut?" Ze laat zich door vriendin Precious Khwinana (18) voor de besmeurde sokkel fotograferen. Haar zwarte duim omlaag. "Die gaat zo op Facebook", zegt ze. "Met stevig wat kritiek op de EFF eronder."

Want de Economic Freedom Fighters (EFF) zitten achter de oprukkende beeldenstorm in Zuid-Afrika, verzekeren de studenten. De linkspopulistische en zelfverklaard antikolonialistische partij van politiek enfant terrible Julius Malema eiste inderdaad de verantwoordelijkheid op voor de bekladding van Kruger. De partij deed dat ook toen onlangs een koloniaal monument in het zuidelijke Port Elizabeth het moest ontgelden. En in het plaatsje Uitenhage staken EFF-aanhangers vorige week een Afrikaner monument met benzine en autobanden in brand.

De studenten in Pretoria spreken schande van de recente beeldenstorm in Zuid-Afrika, maar de trend begon wel op een universiteit: die van Kaapstad. Daar voeren studenten al weken actie om een standbeeld van Cecil Rhodes van hun campus te laten verwijderen. Ze bekogelden het beeld onder meer met ontlasting. Vandaag beslist het universiteitsbestuur over de zaak. Een lastige keuze. Het bestuur wil de studenten te vriend houden, maar Rhodes, mijnmagnaat en premier van de Britse Kaapkolonie in de negentiende eeuw, schonk ooit de grond waarop de universiteit is gebouwd.

De achterliggende gedachte van de protesten is simpel: waarom zouden blanke leiders uit de koloniale tijd vereerd moeten blijven? Zowel Kruger als Rhodes waren racisten. Zij droegen bij aan het ideologische fundament waarop later de apartheid zou worden gebouwd. Niet voor niets maakt Zuid-Afrika al jaren werk van het hernoemen van straten en plaatsen. Apartheidspremiers en koloniale leiders verdwijnen van de bordjes. Maar hun beelden mochten altijd blijven staan.

EFF ageert daar nu dus tegen. Maar zij krijgt andere politieke partijen niet mee. Het steeds minder populaire ANC ziet bijvoorbeeld juist zijn kans schoon om eindelijk weer eens met verve de rol van verzoener te spelen, geheel in lijn met de boodschap van zijn overleden icoon Nelson Mandela.

Massale verwijdering van koloniale standbeelden is ook niet de oplossing, meent IT-student Emmanuel Muleba (22). "Kolonialisme is onderdeel van onze geschiedenis. Daar kunnen we maar beter aan wennen." Vol ongeloof staart hij naar de bekladde sokkel van Kruger. "Wat denken de mensen die dit beeld weg willen hebben? Dat we de hele koloniale geschiedenis kunnen wegsnijden uit onze samenleving? Dan blijft er weinig over. Moeten we dan ook het elektriciteitsnet afschaffen en de spoorwegen vernielen? Dat zijn immers evengoed erfenissen van vroegere blanke regimes."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden