Waarom Assad China en Rusland als zijn vrienden ziet

Bashar al-Assad tijdens zijn toespraak vandaag. Beeld EPA
Bashar al-Assad tijdens zijn toespraak vandaag.Beeld EPA

Hij bedankte vandaag zijn vrienden Iran, China en Rusland. Waarom steunen de Russische president Vladimir Poetin en de Chinese leider Xi Jinping een wrede dictator als Bashar al-Assad? Het antwoord ligt deels verscholen in de Westerse arrogantie.

De vriendschap van de Chinezen en Russen voor Assad uit zich vooral door in de VN-veiligheidsraad resoluties te blokkeren. Onverantwoord en schandalig, vinden Westerse landen. Maar China en Rusland herinneren zich Libië. Beide landen onthielden zich in 2011 van een veto omdat de resolutie alleen de bevolking van Libië zou bescherming. een regime change was niet aan de orde. Toen Westerse landen de resolutie veel te ruim uitlegden en toch de jacht openden op Moeamar Khadaffi, voelden zowel de Chinezen als de Russen zich gepiepeld.

Frustraties
Rusland is in zijn buitenlandpolitiek jarenlang gefrustreerd door het Westen. De trotse Russen zijn dan ook maar al te graag bereid Europa en Amerika af te remmen, zo verklaarde oud Ruslandcorrespondent Hubert Smeets vorig jaar bij EénVandaag. Democratie en vrijheid? Ach, Russen hebben liever stabiliteit. Het idee dat democratie voor iedereen het beste is en zoveel mogelijk moet worden verspreid, is typisch Westers. Russen hebben daar niets mee. Die zien vooral problemen die niet zijn op te lossen, zegt Smeets. Hooguit kun je de gevolgen een beetje dempen.

Wat volgens Smeets ook speelt is dat Syrië Ruslands enige bondgenoot is in het Midden-Oosten. Zo heeft Moskou een marinebasis in Tartous en kopen de Syriërs Russische wapens. Russische bedrijven hebben voor miljarden geïnvesteerd in de Syrische infrastructuur en de energiesector. Daarbij weten de Russen wat zij aan Assad hebben. Of een nieuw Syrisch regime het Kremlin ook zo goed is gezind, is maar de vraag.

Meer Russische ergernissen; het moralistische Westerse toontje. Zo moet Assad wel hard worden aangepakt, maar de Oezbeekse leider Karimov, die ook niet al te zachtzinnig met zijn onderdanen omgaat, krijgt wel alle ruimte om wapens te importeren. Oezbekistan is dan ook een belangrijke doorvoerhaven voor de Navotroepen in Afghanistan. Ook bleef het stil toen de koning van Bahrein, een andere bondgenoot van het Westen, de opstand in zijn land neersloeg.

Westerse zendingsdrang
Ook al rekent Assad de Chinezen tot zijn vriendenkring, China is nooit uit geweest op de bescherming van de Syrische president. Het ware motief ligt bij de Chinees - Russische verhoudingen en hun gedeelde bezorgdheid over de Westerse expansiedriften, schreef professor Minxin Pei in The New York Times nadat China in de VN-veiligheidsraad een resolutie met een veto blokkeerde. 'China zal zich terughoudend opstellen in zaken die van belang zijn voor Moskou (zoals Syrië) terwijl Rusland hetzelfde doet met kwesties die voor China een grote rol spelen (zoals Zimbabwe en Burma).'

De Chinezen ergeren zich aan de Westerse zendingsdrang om de democratie te verspreiden. Garrie van Pinxteren van Instituut Clingendael zegt tegen EenVandaag dat China wil voorkomen dat de internationale gemeenschap de macht krijgt regeringen te ontslaan of te installeren. 'China is bang dat als zoiets gebeurt in Syrië of in andere landen, iets vergelijkbaars ook in China zelf kan gebeuren.' Volgens haar vragen de Chinezen zich af waar het Westen de arrogantie vandaan haalt om in te willen grijpen in andere landen.

Nu Syrië, straks Iran, dan centraal Azië en staan ze bij ons aan de achterdeur, zo zouden Chinese beleidsmakers redeneren volgens Chinacorrespondent Evan Osnos. In The New Yorker schrijft hij dat in Beijing een 'groeiend gevoel bestaat dat het Chinese wereldbeeld onder vuur ligt van het Westen.'

Democratiseringsgolf in eigen land
Wat ook speelt is dat de Chinezen niet zo gelukkig zijn met de volksopstanden in de Arabische wereld. 'Sinds de Arabische lente lang regerende dictaturen in het Midden-Oosten omver wierp, heeft de propagandamachine van de partij kosten noch moeite gespaard de gebeurtenissen op de meest negatieve manier te belichten', schrijft Minxin Pei. 'Bang als ze zijn voor een soortgelijke omwenteling in China, heeft de partij de censuur aangescherpt en de vervolging van dissidenten opgevoerd. De omverwerping van het regime van Assad, zeker als dat gebeurt na actie van de Veiligheidsraad, zou de pro-democratische oppositie in zowel Beijing als in Moskou kunnen inspireren.'

Handel
Natuurlijk speelt ook de handel een rol. Syrië is een goede partner van China, maar de handel met de omringende staten is veel intensiever. Zo is China één van de grootste afnemers van Iraanse olie. Als het Westen zich na Syrië gesterkt ziet in haar voornemen om zich ook actiever met Iran te gaan bemoeien, kan dat de Chinese belangen in de weg zitten.

'De ineenstorting van Syrië zal er toe leiden dat het Westen haar greep op het Midden-Oosten verstevigd en Iran onder directe strategische druk van het Westen komt te liggen', schreef een Chinese krant die verbonden is aan de communistische partij. 'Als de oorlog uitbreekt in Iran, moet China voor haar energie meer vertrouwen op Rusland, waarmee we een nieuwe onzekerheid binnenhalen in de Chinees - Russische strategische partnerschap.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden