Waarom Apple wel en Volkswagen niet?

Eurocommissaris voor concurrentiezaken, de Deense Margrethe Vestager. Beeld AFP
Eurocommissaris voor concurrentiezaken, de Deense Margrethe Vestager.Beeld AFP

Het oordeel over Apple's belastingontwijking legt opnieuw de grote verschillen in toezicht op EU-regels bloot. De Europese Commissie drukt telkens op een andere knop in haar poging de EU-burger te behagen.

Ooit was Neelie Kroes de machtigste vrouw van Europa. Nu is dat (na Angela Merkel) Margrethe Vestager. Kroes dwong vanuit Brussel onder meer de almachtige Amerikaanse computergigant Microsoft op de knieën met bijna een half miljard euro aan boetes. Achteraf gezien een habbekrats vergeleken met de minstens 13 miljard euro die Apple in opdracht van Vestager moet afdragen aan de Ierse fiscus.

Wat is dat toch, dat de functie van deze twee power-vrouwen zo invloedrijk maakt? Het Eurocommissariaat voor concurrentiezaken, dat Kroes tussen 2004 en 2010 bekleedde en de Deense Vestager sinds 2014, is elke vijf jaar weer een hoofdprijs bij de verdeling van de commissie-portefeuilles. Dat is opvallend, want op papier lijken andere posten (zoals die voor economische en monetaire zaken) machtiger. Deze Eurocommissaris kan immers hele landen beboeten als ze zich niet houden aan de begrotingsregels.

Brusselse onmacht
Alleen: dat laatste is nooit gebeurd. Elke keer als een spilziek land opzichtig solliciteert naar een boete, strijkt Brussel met de hand over het hart. In juli gebeurde dat nog met Spanje en Portugal. Ook Frankrijk is al geregeld aan de dans ontsnapt.

Een ander staaltje van Brusselse onmacht zagen we in het Volkswagenschandaal met de sjoemelsoftware. Al sinds jaar en dag zijn er EU-regels die dit bedrog verbieden. Alleen lag het toezicht op de naleving van dit verbod niet bij de Europese Commissie, maar bij de EU-lidstaten. Die deden niks. Maar zo was het nu eenmaal afgesproken.

Gaat het echter over concurrentiezaken, van kartelvorming tot staatssteun, dan staat daar opeens een kordate Vestager om een van de machtigste bedrijven ter wereld de les te lezen en aan te slaan voor een bedrag dat neerkomt op de hele economie van IJsland.

Waarom heeft de Europese Commissie Volkswagen niet op soortgelijke wijze beboet wegens iets veel ergers dan belastingontwijking, namelijk illegale vervuiling van de lucht die wij allen inademen?

Politieke (on)wijsheid
Deze machtsverschillen binnen de Europese Commissie hebben deels te maken met de verschillende wetgeving op de genoemde terreinen, deels met politieke (on)wijsheid.

Om met dat eerste te beginnen: de concurrentieregels van de EU kennen een lange geschiedenis. "De Europese Commissie doet dit al sinds 1958", zoals Vestager gisteren terugkaatste op de suggestie dat Brussel met Apple iets ongekends aan het uithalen is.

In al die jaren hebben de lidstaten de commissie steeds meer macht gegund in haar scheidsrechterstaak op het gebied van eerlijke concurrentie. Bij de naleving van milieunormen of begrotingsafspraken is dat minder het geval. Maar er is ook steeds een stevige dosis politiek in het spel, zeker onder de commissie-Juncker.

Bescherming belastingbetalers
In deze tijd van wantrouwen in de EU kadert Vestager het Apple-vonnis nadrukkelijk in de 'bescherming van de Europese belastingbetalers'. Brave burgers en bedrijven zien met lede ogen toe hoe multinationals nauwelijks winstbelasting betalen terwijl de braveriken de rekening van de economische crisis gepresenteerd krijgen. Door Apple hard aan te pakken, wil Brussel laten zien: zie je wel, we zijn er voor jullie, EU-burgers.

Bij het ontzien van begrotingszondaars Spanje en Portugal was hetzelfde mechanisme aan het werk maar met het omgekeerde resultaat. Eind juli zei Eurocommissaris Moscovici dat het bestraffen van beide landen door een schoolmeester in Brussel een slecht idee is 'in een tijd waarin mensen twijfelen aan Europa'.

Daadkracht in het ene geval, passiviteit in het andere -- de Europese Commissie drukt telkens op een andere knop in haar poging de EU-burger te behagen.

Apple-topman Tim Cook reageerde ontstemd over de achterstallige belastingeis van 13 miljard euro.
Apple-topman Tim Cook reageerde ontstemd over de achterstallige belastingeis van 13 miljard euro. "Apple heeft nooit om een speciale belastingdeal gevraagd en heeft die ook nooit gekregen", stelt Cook. "We bevinden ons nu in de ongebruikelijke situatie dat ons wordt opgedragen met terugwerkende kracht extra belasting te betalen aan een overheid die zegt dat we haar niet meer verschuldigd zijn dan we al hebben betaald." (archieffoto)Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden