Waarden boven zetelwinst

campagne | De ChristenUnie probeert de achterban te verbreden door er op te wijzen dat de partij meer in huis heeft. Toch blijft de christelijke signatuur leidend.

Nietsvermoedend vulde je de Stemwijzer in. En toen kwam daar opeens ChristenUnie uit... Wat nu?!" Met deze prikkelende tekst verwelkomde de ChristenUnie bezoekers van zijn website, nadat de digitale kieswijzers op het internet verschenen. De partij beseft dat sommige mensen het eens zijn met bepaalde standpunten over bijvoorbeeld duurzaamheid, maar zich mogelijk niet direct tot de uitgesproken christelijke signatuur aangetrokken voelen. "We werken als ChristenUnie vaak samen met mensen van heel andere achtergronden. Het gaat ons om de inhoud. Als je vergelijkbare idealen hebt, stap je over eventuele vooroordelen heen en help je dit land verder."


Campagneleider Marcel Koning zegt dat het idee van de 'eerste hulp bij Stemwijzer' ontstond omdat de ChristenUnie vaak hoog scoort in digitale stemhulpen, ook bij mensen die traditiegetrouw niet op de partij stemmen. Koning hoopt een aantal van hen over te halen. "Mensen hebben bepaalde associaties of gevoelens bij partijen en denken dan misschien niet direct aan ons. Maar mensen bij wie GroenLinks of CDA hoog eindigt in de stemwijzer, zouden zich ook tot ons aangetrokken kunnen voelen. Hopelijk is het voor een aantal van hen geen brug te ver om op de ChristenUnie te stemmen."


Ook partijvoorzitter Piet Adema denkt dat zijn partij een brede groep aanspreekt. "Ik merk dat zaken waar wij voor opkomen, zoals vrijheid van onderwijs en waardig ouder worden, binnen en buiten onze vaste achterban leven. Daarnaast is er veel waardering voor onze Kamerleden."


Tegelijkertijd kan Adema zich voorstellen dat de uitgesproken christelijke signatuur van zijn partij mensen buiten de traditionele achterban huiverig maakt. "Maar als mensen zich in onze standpunten kunnen vinden, hoop ik dat ze toch overwegen hun stem op ons uit te brengen."


Uitgesproken profiel


De partij is uitdrukkelijk niet van plan om die potentiële stemmers over de streep te trekken door zich een minder uitgesproken profiel aan te meten. Adema erkent dat de partij best eens verder zou kunnen groeien als zij bepaalde standpunten verwatert, en bijvoorbeeld een brede partij voor duurzaamheid en gezin wordt, maar zo voegt hij eraan toe, 'dan zijn wij geen ChristenUnie meer.'


Het manifest 'waardig ouder worden' kan een manier zijn om zich te verbreden. De ChristenUnie, fel tegenstander van uitbreiding van de euthanasiewet, stelde dat document op samen met Omroep Max en ouderenbond KBO-PCOB. Het plan gaat niet specifiek over euthanasie, maar bevat allerlei voorstellen om te voorkomen dat ouderen hun leven als voltooid ervaren. De initiatiefnemers van het manifest vinden dat dit in ieder geval eerst geregeld moet worden, voordat politieke partijen kunnen praten over verruiming van stervenshulp. Het manifest vond brede weerklank; ook SP, CDA, PVV en SGP sloten zich aan.


Volgens campagneleider Koning is dat succes eerder een kans om de specifieke standpunten van zijn partij over levenseinde voor het voetlicht te brengen, dan de achterban te verbreden naar bijvoorbeeld niet-gelovigen die ook best wat meer aandacht voor ouderen willen. "Als we geen zetelwinst behalen kan ik daar mee leven. Wat ik veel erger zou vinden, is dat een regeerakkoord straks zaken op het gebied van levenseinde regelt die tegen onze principes ingaan, en dat mensen tegen mij zeggen, 'waarom vertelde je me niet dat dit op het spel stond bij de verkiezingen?'"


Het bereiken van die principiële achterban is dankzij sociale media wel op meer locaties mogelijk geworden, denkt Koning. Het idee dat de ChristenUnie zijn stemmen vrijwel uitsluitend uit de 'biblebelt' haalt is volgens hem achterhaald. Hij wijst op een campagnefilmpje van lijsttrekker Gert-Jan Segers, dat op internet al tweehonderdduizend keer is bekeken door mensen uit het hele land. "Ik spreek liever van een virtuele 'biblebelt'. Onze stemmers zitten ook in Noord-Brabant of Twente. Mijn moeder woont bijvoorbeeld in Enschede en zit op Facebook. Als we alleen naar de fysieke bible belt zouden kijken hadden we haar gemist.


Coalitiepartner


De partij rekent zich niet rijk als het om de verkiezingsuitslag gaat. De fractie bestaat momenteel uit vijf mensen. Volgens Koning zou het mooi zijn als daar na de verkiezingen één of twee zetels bijkomen, maar is zijn campagne ook niet mislukt als dit niet gebeurt. In peilingen scoort de partij momenteel tussen de vijf en zeven zetels.


Met zulke bescheidenheid valt de ChristenUnie op. Lijsttrekker Gert-Jan Segers zal in menig verkiezingsdebat een van de weinigen zijn die niet verkondigt na 15 maart het Torentje te willen betrekken. Lodewijk Asscher (PvdA), Emile Roemer (SP), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), en Jesse Klaver (GroenLinks) peilen allemaal rond de vijftien zetels, maar profileren zich alvast als de nieuwe premier van Nederland. Daarmee proberen zij te concurreren met de VVD en PVV, die de peilingen momenteel aanvoeren.


De ChristenUnie ziet zichzelf juist als coalitiepartner in een door anderen geleid kabinet. De eerste hulp bij stemwijzer voorspelt dat er na de verkiezingen vier tot zes partijen nodig zijn om een coalitie te vormen. Daarin kan de ChristenUnie zitting nemen om bepaalde standpunten te realiseren. De partij heeft al laten weten dat er in ieder geval twee breekpunten zijn. De plannen van minister van volksgezondheid Edith Schippers (VVD) om de abortuspil door huisartsen te laten verstrekken en om de euthanasiewetgeving te verruimen moeten van tafel.


Volgens Adema heeft de partij in het verleden laten zien dat het ook met een beperkt aantal zetels invloed kan uitoefenen. De ChristenUnie zat samen met CDA en PvdA in het kabinet Balkenende-III. De afgelopen jaren vormde de partij met D66 en SGP de 'constructieve oppositie' die samen met regeringspartijen VVD en PvdA onderhandelde over begrotingen die ook in de Eerste Kamer op een meerderheid moesten kunnen rekenen.


Verbreding


Toch probeert de vanouds gereformeerde ChristenUnie op zijn eigen manier wel degelijk de achterban te verbreden. In juni 2015 werd de grondslag van de partij aangepast. Een verwijzing naar een zeventiende-eeuwse Nederlandse gereformeerde geloofsbelijdenis werd vervangen door een verwijzing naar de geloofsbelijdenis van Nicea uit de vierde eeuw. De geschrapte belijdenis wees de Katholieke mis als 'vervloekte afgoderij' van de hand, en uitte kritiek op kerken die hun leden op volwassen leeftijd dopen. Dat is tegenwoordig een wijdverspreid gebruik bij evangelische kerkgenootschappen. De belijdenis van Nicea bevat die kritische verwijzingen niet.


Volgens Adema ging het hierbij deels om het formaliseren van een langjarige ontwikkeling binnen de partij. Evangelischen en katholieken waren immers al geruime tijd lid. De evangelische Joël Voordewind zit zelfs al sinds 2006 namens de ChristenUnie in de Tweede Kamer, en staat bij deze verkiezingen op plaats drie van de kieslijst. Maar, zo voegt Adema er direct aan toe, de partij is bij de verbreding wel dicht bij zijn eigen identiteit gebleven.


Er is ook geen sprake van een revolutie binnen de partij. Het Reformatorisch Dagblad zocht uit dat er drie katholieken op de kieslijst staan. De meest hooggeplaatste kandidaat staat op 18. De andere twee staan op 32 en 33.


Surinamers


Evangelischen zijn prominenter aanwezig. Naast Voordewind is er bijvoorbeeld de zeventwintigjarige advocaat Don Ceder op nummer zeven. Hij groeide op in de Amsterdamse Bijlmer en is lid van een pinkstergemeente.


Volgens Ceder kan de ChristenUnie in de toekomst meer stemmen halen onder de grote diversiteit aan christenen in Nederland, zoals Egyptische kopten, Surinamers en Ghanezen. Hij wijst erop dat het om honderdduizenden mensen gaat. De meesten van hen behoren niet tot de traditionele Nederlandse gereformeerde stromingen. "Zij kunnen zich in theorie met ons afficheren. In de kringen waar ik kom reageren veel mensen enthousiast op onze standpunten. De ChristenUnie moet de komende jaren uitdragen dat we een unie van christenen zijn. Dan verwacht ik groei."


Hij geeft toe dat deze potentiële sympathie zich niet in grote aantallen stemmen vertaalt. In Amsterdam zit de ChristenUnie bijvoorbeeld niet in de gemeenteraad. Het is volgens Ceder niet altijd eenvoudig om christelijke migranten in grote getalen te bereiken. Toch heeft hij hoop dat de groeiende diversiteit aan kandidaten uiteindelijk nieuwe kiezers trekken. "Ik snap bijvoorbeeld beter wat er speelt onder Surinaamse ouderen in de stad, maar heb dat weer minder bij kleine plattelandsgemeenten waar de landbouw een grote rol speelt. Andere mensen in onze partij voelen dat weer beter aan."


Ook Ceder benadrukt dat de partij zijn uitgesproken christelijke signatuur niet zal opgeven om meer stemmen binnen te halen. " Onze waarden moeten rotsvast staan, maar van daaruit is iedereen welkom."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden