Waar waren de vaders en moeders in WO II?

Hoe meer ik van het Duitse oorlogsdrama 'Unsere Mütter, unsere Väter' zie, hoe meer ik me afvraag waar die titel op slaat. Op mededogen met de ouders, die het toch ook niet konden helpen dat de Tweede Wereldoorlog uitbrak? Of juist op rancune? Onze ouders hebben ons in die rotoorlog gestort en wij, hun volwassen kinderen, zijn daarvan de dupe?

Met tweederde van de serie achter de kiezen weet de kijker nog nauwelijks in welke richting hij het moet zoeken. Sterker, aan de ouders wordt amper een woord gewijd. We zien de oorlog vanuit het perspectief van hun kinderen, vijf vrienden, die reflecteren op hun eigen worsteling met goed en kwaad. Wilhelm en Friedhelm, twee broers, vechten aan het oostfront, Charlotte is verpleegster in een militair hospitaal, Greta zangeres en Viktor zoon van een Joodse kleermaker.

Op een feestje nemen ze optimistisch afscheid van elkaar: met Kerst heeft Duitsland gewonnen, en zien we elkaar in Berlijn. De ZDF-serie, rond de jaarwisseling uitgezonden door de VPRO en nu door Canvas, maakt van de vriendengroep geen heiligen. Geen van hen zet grote vraagtekens bij de oorlog, hooguit bij de uitwassen. Maar ook gruwelen wennen. Wilhelm protesteert zwakjes wanneer hij voor het eerst een Russische krijgsgevangene moet doden, maar hij doet het uiteindelijk toch. Friedhelm, een gevoelige, poëtische jongen, schrikt van de moord op een Joods meisje, maar brengt even later wel Russische partizanen om. Charlotte die eerst nog vrolijk proost met Viktor, verraadt in het ziekenhuis haar Joodse collega-verpleegster. De kijker ziet hoe morele grenzen langzaam maar zeker verschuiven. De hoofdrolspelers worden geportretteerd als gevangenen van een duivels systeem waaraan geen ontsnappen mogelijk lijkt.

Greta speelt het eigenlijk nog het slimst. Zij verlegt een grens - door met een SS'er te slapen -, maar doet dat wel met een nobel doel: Viktor voorzien van uitreispapieren. En zichzelf vooruithelpen als zangeres. Dat ook. 'Unsere Mütter, unsere Väter' is Duitse fictie op z'n best: topacteurs, realistische gevechtsscènes en een indrukwekkende cameravoering. Al met al een meeslepend anti-oorlogs-statement. Maar nogmaals: wat moeten we met de titel?

Tot nu toe zagen we alleen heel kort de ouders van Wilhelm en Friedhelm, en die van Viktor. De laatsten gaan braaf mee in de steeds racistischer nazi-wetgeving. "Het is geen juiste maatregel, maar een goede Duitser verzet zich niet tegen de wet", zegt vader Goldstein, tot grote woede van Viktor, over de Jodenster. Ook Goldstein is gijzelaar van een systeem dat van de burgers inhumaniteit eist, zelfs als die zich tegen henzelf richt. Friedhelms vader ontvangt zijn zoon zeer kil wanneer hij na een ernstige verwonding huiswaarts keert. "Ik heb spijt van die ene centimeter", zegt Friedhelm cynisch over de kogel die hem bijna doodde. Exit ouders Friedhelm.

Het slotdeel nog niet gezien hebbende (dat komt dinsdag), denk ik dat juist die afwezigheid van vaders en moeders in dit drieluik veelzeggend is. En symbolisch. Ze waren in de oorlog onzichtbaar, zelfs voor hun kinderen, dus zijn ze er nú ook niet. Zou regisseur Stefan Kolditz dát bittere verwijt willen maken?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden