... waar Opstelten jaren later over struikelt

Nadat 'Nieuwsuur' in maart 2014 bericht over een schikking die staatssecretaris Fred Teeven als officier van justitie heeft gesloten met een drugscrimineel, gaat op het ministerie van veiligheid en justitie zo ongeveer alles fout wat fout kan gaan. De commissie-Oosting spreekt in haar rapport van een gebrek aan goede regie en onvoldoende probleembesef.

Het begint al met het debat dat de Tweede Kamer naar aanleiding van Nieuwsuur met minister Ivo Opstelten van veiligheid en justitie voert. Opstelten - doorgaans geen uitblinker in heldere antwoorden - komt die dag met drie zeer duidelijke cijfers: met de schikking was volgens hem 2 miljoen gulden gemoeid. Daarvan heeft H. er 1,25 miljoen moeten inleveren, 750.000 gulden mocht hij houden.

Opstelten baseert zich op een advies dat het Bureau Ontnemingen Openbaar Ministerie (Boom) op 4 februari 2000 opstelde voor de top van het Openbaar Ministerie (OM). Voorganger Benk Korthals deed dat in 2002 ook toen hij Kamervragen over de schikking beantwoordde. Alleen blijken die Boom-cijfers nergens toe te herleiden, zo concludeert de commissie-Oosting. Het bedrag van 2 miljoen is 'faliekant fout', maar Opstelten houdt er stellig aan vast.

Omdat Opstelten de cijfers niet zegt te kunnen onderbouwen met een bankafschrift, blijft de Kamer achterdochtig. De minister stelt in april 2014 een onderzoek in. Tegen ambtelijk advies in wijst hij niet Kees Vendrik, oud-Kamerlid en lid van de Algemene Rekenkamer, aan als onafhankelijk onderzoeker, maar geeft hij de opdracht aan oud-procureur-generaal Henk van Brummen.

Van Brummen wordt ernstig beperkt in zijn onderzoeksvrijheid: hij moet de klus binnen twee weken zien te klaren en mag de hoofdpersoon, staatssecretaris Teeven, om 'staatsrechtelijke redenen', niet zelf spreken. Van Brummen krijgt de betaalbewijzen niet boven water en concludeert dat Teeven zich onvoldoende van de zaak kan herinneren. Hij baseert zich op het verslag van het gesprek dat een hoge ambtenaar met Teeven voerde.

Van Brummens conclusie is saillant, want uit het gespreksverslag dat de commissie-Oosting in haar rapport heeft afgedrukt, blijkt dat Teeven zich wel degelijk details herinnert. Hij noemt 2,3 en 4,8 miljoen gulden als bedragen. De minister heeft dat verslag ook onder ogen gekregen, maar bleef naar buiten toe volhouden dat Teeven 'onvoldoende herinneringen aan de feitelijke financiële afwikkeling van de schikking' heeft.

Ook de handgeschreven toevoeging van Teeven aan het gespreksverslag had Opstelten kunnen helpen. Teeven wees erop dat toen hij vertrok bij het Amsterdamse parket er een dossier over 'de deal met Cees H.' aanwezig was. Die papieren bleken daar inderdaad te liggen; ze zaten alleen niet in H.'s dozenvolle hasjdossier maar in zijn vijf centimeter smalle 'semtex-dossier', vernoemd naar het explosief waarmee H. in 1994 uit de Bijlmerbajes wilde ontsnappen.

Was Opstelten na de eerste uitzending van Nieuwsuur politiek alerter geweest, dan had het niet tot zijn aftreden hoeven komen, concludeert Oosting. De minister had meteen een grondig onderzoek in kunnen stellen waarbij het bankafschrift in Amsterdam ongetwijfeld boven was komen drijven. In afwachting van de resultaten zou Opstelten zich dan voorzichtiger hebben uitgedrukt en was hij wellicht niet zelf aan het rekenen geslagen op basis van een rapport dat niet betrouwbaar zou blijken.

Al met al lijkt de oud-minister vooral door zijn eigenwijze keuzes te zijn gestruikeld. Tegen adviezen van zijn ambtenaren in kwam hij met zelf berekende bedragen op de proppen en koos hij voor een andere onderzoeker dan gesuggereerd. Opstelten wilde dat deze Van Brummen snel zou leveren, maar de oud-procureur kwam in de beperkte tijd die hij kreeg maar tot een halfbakken rapport. Dat omarmde Opstelten vervolgens gretig. Toen de feiten toch anders bleken te liggen, was er voor Opstelten geen weg meer terug. Vier en een half jaar na zijn aantreden bood hij, net als Teeven, zijn ontslag aan.

Van Miltenburg negeerde anonieme, belangrijke tip

In de marge van alle commotie rond de dubieuze deal van Fred Teeven, klonk gisteren ook kritiek op het handelen van Anouchka van Miltenburg.

De Kamervoorzitter blijkt in juni dit jaar eigenhandig een klokkenluidersbrief over de Teevendeal te hebben vernietigd. Eind 2014 werd diezelfde brief al bezorgd op het kantoor van Van Miltenburg. Dat document is destijds door een van haar medewerkers 'door de shredder' gehaald omdat de afzender anoniem was.

Opvallend is dat in die brief belangwekkende details staan over de schikking die Teeven destijds trof met Cees H, zoals het exacte bedrag (4.710.627,18 gulden). De auteur, werkzaam bij het Openbaar Ministerie, wilde duidelijk maken dat toenmalig minister Ivo Opstelten in de Kamer 'herhaaldelijk onjuistheden' vertelde. Van Miltenburg kreeg dus zeer gevoelige informatie op een presenteerblaadje aangereikt. Maar deed er niets mee.

Commissievoorzitter Oosting zei gisteren: "Ook anonieme brieven hoor je serieus te nemen(...) en niet door de shredder te halen." De voormalig ombudsman, in die functie bekend met meldingen van klokkenluiders, typeert het optreden van Van Miltenburg als 'op z'n minst onhandig'.

In het rapport wordt nauwkeurig gereconstrueerd hoe de Kamervoorzitter dit jaar persoonlijk met de brief van de klokkenluider is omgesprongen. Op 28 mei legde een redacteur van Nieuwsuur haar het document voor. Van Miltenburg vreesde kennelijk een andere inhoud van die brief, want na afloop van het gesprek sms-te ze naar een medewerker: 'storm in een glas water'.

De Kamervoorzitter vernietigde het document naderhand, op verzoek van de betrokken journalist. Van Miltenburg lichtte de commissie-Oosting, die inmiddels onderzoek deed naar de affaire, hier niet over in.

De Kamervoorzitter verdedigt zich door te zeggen dat het de afspraak was om anonieme brieven te vernietigen 'omdat de Tweede Kamer er meestal niets mee kan'. Inmiddels zijn de regels aangescherpt: alle anonieme brieven moeten worden 'geregistreerd en bewaard en een politieke toets krijgen'.

De oppositie heeft gistermiddag, onder leiding van D66-leider Alexander Pechtold, nog geprobeerd om Van Miltenburg volgende week te laten ondervragen door de Kamer. Uiteindelijk wist de VVD, de partij van de Kamervoorzitter, dat te verhinderen.

Bart Zuidervaart

Hoeveel moest Cees H. betalen?

500 miljoen gulden

Wil het Openbaar Ministerie in januari 1994 van Cees H. vorderen, gelijk aan de geschatte opbrengst van H.'s hasjhandel

22 miljoen gulden

Is eind 1994 volgens de FIOD het minimale vermogen van H.

5 miljoen gulden

Is het deel van H.'s vermogen waarop in 1994 beslag is gelegd

4,7 miljoen gulden

Krijgt H. terug door de deal met Teeven uit 2000; het geld staat op een Luxemburgse bankrekening

750.000 gulden

Is het schikkingsbedrag dat Teeven in 2000 met H. overeenkomt

708.534 gulden

Is wat H. afstaat, omdat het OM vergeet de kosten van een ontsnappingspoging op hem te verhalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden