Waar krijgt water de ruimte?

De polder bij Baambrugge en Abcoude. Links van de dijk: een waterbergingsgebied. Rechts: rivier de Angstel. (Maarten Hartman)

Nederland stemt voor nieuwe waterschappen. Trouw belicht in een korte serie waar de besturen zich mee bezighouden. Deel 1: de zoektocht naar waterbergingslocaties in Amstel, Gooi en Vechtstreek.

Water moet meer ruimte krijgen, zo concludeerde een commissie in 2001. Met alleen techniek – malen, pompen en afvoeren – komt Nederland de 21ste eeuw niet droog door. Het klimaat verandert, regenbuien worden heviger, de zeespiegel stijgt en door toenemende bebouwing kan de bodem minder water opnemen.

De meeste waterschappen weten hoeveel water ze willen bergen en welke locaties daarvoor geschikt zijn. Maar in een land waar al eeuwen wordt gemalen ten bate van land- en woningbouw, valt het niet mee om die gronden nat te krijgen.

Een paar kleinere waterbergingen waren zo geregeld, vertelt Paulien Hartog, adviseur bij het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV). Langs de Angstel bij Abcoude toont ze een idyllisch plaatje: een paar plassen tussen dijk en weilanden. „Een particulier was bereid deze grond naast het gemaal te verkopen. Door de plassen kan het gemaal langer blijven pompen, tot water uit verderop gelegen sloten is toegestroomd.”

De helft van de benodigde bergingen zal vlot gevonden zijn, verwacht Hartog. Bredere sloten met flauwe oevers of kleine peilverhogingen kunnen al helpen. De andere helft is lastig te realiseren voor 2015. Elk waterschap zit te puzzelen, zegt Lammy Garming, bestuurslid van AGV. „Probleem bij grootschalige bergingslocaties is dat het waterschap wel een voorkeur kan aangeven, maar dat provincie en gemeenten de ruimtelijke afweging maken.”

In meerdere polders bestaan plannen voor waterberging: de Bovenkerkerpolder bij Amstelveen, Bloemendalerpolder en Nieuwe Keverdijksepolder bij Weesp. Elders is de behoefte aan waterberging slechts één van de problemen die spelen.

De Horstermeerpolder bij Nederhorst den Berg bijvoorbeeld, ligt twee meter lager dan de omgeving. Veel water wordt naar de polder toe gezogen, waardoor omliggende natuur verdroogt. Het waterschap laat water in vanuit hoger gelegen boezems, zoals de Vecht, maar daar zit nitraat en fosfaat in. De polder Groot Mijdrecht Noord heeft last van bodemdaling, hier en daar borrelt spontaan grondwater omhoog.

Als je erlangs rijdt lijkt een keuze voor waterberging logisch. Horstermeer is al voor driekwart omgeven door water. Mijdrecht Noord ligt meters beneden de dijken. Maar degenen die er wonen en werken, geven zich niet zomaar gewonnen. De bodem daalt niet overal. Bovendien is wegpompen van water de historie van ons land en technisch prima haalbaar, zeggen ze in Mijdrecht. Het waterschap sprak zich twee jaar geleden uit voor een plas, maar Gedeputeerde Staten van Utrecht gaf vorige week opdracht een nieuw alternatief uit te werken, het zevende.

Voor Horstermeer is onlangs een compromis gevonden: in de randen komt meer water en natuur, het centrum van de polder blijft droog. Niet alle bewoners zijn voor en Noord-Holland moet beslissen.

Bestuurslid Garming zou graag zien dat gemeenten en provincies kiezen voor de lange termijn. „We weten dat veel veenweidegebieden niet te redden zijn, landbouw wordt geleidelijk onmogelijk. Maar vaak wordt toch voor uitstel gekozen. Als oud-gemeentesecretaris weet ik hoeveel invloed een kleine groep kan hebben. Mensen zijn mondig. Een bestuur moet naar het algemeen belang kijken en durven te besluiten.”

Paulien Hartog, betrokken bij de onderzoeken in Groot Mijdrecht, snapt dat de zoektocht naar waterberging tijd kost. „In West-Nederland is elk stukje gebruikt of bebouwd, daar moet het waterschap een positie in zoeken. Zo gaan we al eeuwen met elkaar door de polder.”

Nieuw is dat het waterschap eerder met andere bestuurders om de tafel zit. Hartog vindt het belangrijk dat mensen de wateropgave niet alleen als lastig zien. Graag rijdt ze nog even mee naar het ’Egeltjesbos’ bij de kassen van De Kwakel. Ook klein: een paar hectare water. Visvijvers en daaromheen speelveld en hondenuitlaatplek. Hartog: „Bewoners hebben er een mooi recreatiegebiedje bij en als de nood aan de man is, staat het hier blank en niet in de kassen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden