Waar je blij van wordt

Hoe legt een Deen uit wat hygge is of een Japanner hoe je je ikigai vindt? Elke taal heeft eigen woorden om een positief levensgevoel uit te drukken - en die laten zich vaak nauwelijks vertalen.

Je lekker voelen, op je gemakje, het samen knus hebben. Duitsers noemen het gemütlich, Denen hygge, Zweden mysa, Noren koselig en wij zeggen gewoon 'gezellig'. Best opmerkelijk dat alle Noord-Europese talen een specifiek woord kennen voor een aangenaam samenzijn. Dat schijnt vooral te maken te hebben met de lange winters en onze behoefte om dicht bij elkaar te kruipen in die koude maanden - bij het schijnsel van kaarslicht (dat is dan weer de voorwaarde die de Denen eraan stellen).


Apart verschijnsel dat elke taal voor ongeveer hetzelfde fenomeen een eigen term claimt. Kennelijk houdt gezellig samenzijn in elk land nét iets anders in. Voor de Duitsers verwijst gemütlich naar huiselijk en comfortabel, terwijl wij juist denken aan onderlinge warmte en knusheid. En de Noren bedoelen weer het warme gevoel diep van binnen, dat een koselig huis, diner of ontmoeting kan oproepen. Elke taal, elke cultuur en elk land kent zo z'n eigen specifieke - onvertaalbare - woorden, die veel zeggen over de leefwijze en het karakter van de bewoners. Met name fijne gevoelens en feestelijke omstandigheden blijken in woordkeuze gevoelig te liggen.


Sinds een jaar bestaat er zelfs een internationale lijst van warme, positieve gevoelens in 62 talen, en elke dag komen er nog nieuwe woorden bij. De opsomming heet 'The Positive Lexicography Project' en is een initiatief van de Britse lector Tim Lomas van de University of East London. Hij ontdekte twee jaar geleden tijdens een congres over 'positieve psychologie' in Orlando dat er een aparte lezing werd gegeven over het Finse woord sisu, dat verwijst naar de psychische kracht van iemand om bijzondere uitdagingen aan te kunnen. Het heeft iets weg van het Nederlandse doorzettingsvermogen of het Engelse grit, toch omvatten die termen het net niet helemaal. De Finse dame die de lezing hield, maakte duidelijk dat sisu echt deel uitmaakt van de Finse cultuur.


Echt sisu is het verhaal van een man die aan het jagen was in het bos, waarbij hij een smak maakte en zijn onderarm brak. Zijn telefoon werkte niet in het bos, waarna hij zelf een spalk maakte van een overlangs doorgesneden colaflesje en pas de volgende dag bij een dokter aankwam. Dat doorzettingsvermogen, gecombineerd met creatieve oplossingen vinden, dat is het, dat is sisu.


Sommige gevoelens of gedragingen zijn niet te vertalen, die horen bij het land en zijn bewoners. De lijst bevat ook een aantal 'onvertaalbare' Nederlandse woorden, die de Engelse positieve psycholoog kreeg aangereikt. Onder het kopje 'feestvreugde' staat: borrel, feestvarken, pretoogjes, uitbuiken, lekker en gezellig. En wat te denken van: uitwaaien, goesting, voorpret, oogstrelend, gunnen, poldermodel, engelengeduld en deftig?


Op zich allemaal bekende Nederlandse woorden, maar betekent dit nu echt dat andere talen geen woorden hebben voor voorpret of uitbuiken? De lijst moet dan ook met een vette knipoog bekeken worden.


Zeker als we op het Nederlandse woord 'queesting' stuiten, met de betekenis 'het toelaten van een geliefde, die in kleding op bed mag liggen om nog wat te kletsen'. Van Dale kent het niet, maar volgens etymologen komt het woord 'kweesten' voor in een boek uit 1871, waarin het gebruik wordt beschreven als iets van de Waddeneilanden. Geen gangbare term, maar de buitenlandse lijst kent het verschijnsel toch toe aan onze cultuur - wellicht vanwege onze vrije seksuele moraal?


Wat je van ver haalt, is vaak lekkerder. En dus laten we ons graag inspireren door culturele verschijnselen van vreemde bodem. Zoals de huiselijke hygge die - zonder dat de Denen het in de gaten hadden - tot Europese hype is gebombardeerd, en het inspirerende Japanse recept voor ikigai - de weg naar een lang en gelukkig leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden