Waar is de premier van Ethiopië?

Vermoedelijk doodzieke Meles (57) acht weken niet gezien

Hij zou leukemie hebben, aan een uitgezaaide hersentumor lijden of anderszins doodziek zijn. Sommigen beweren zelfs dat Meles Zenawi, de premier van Ethiopië, allang overleden is. De geruchtenmachine rond de gesteldheid van een van de meest invloedrijke leiders van Afrika draait op volle toeren, vooral op websites van de Ethiopische oppositie.

Feit is dat Meles (57) al acht weken niet meer gesignaleerd is. De laatste keer dat de premier in het openbaar werd gezien was half juni, tijdens zijn deelname aan de G20-top in Mexico. Daarna was hij de grote afwezige tijdens belangrijke parlementszittingen en afgesproken buitenlandse bezoeken.

De doorgaans zeer zichtbare premier is normaal gesproken een graag geziene gast op pan-Afrikaanse en internationale topconferenties. Het opmerkelijkst was dat Meles - in Ethiopië laat iedereen zich aanduiden bij de voornaam - ook wegbleef bij de top van de Afrikaanse Unie (AU). Normaal gesproken treedt hij op als gastheer, aangezien het AU-hoofdkantoor in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba is gevestigd.

Hij lijkt dus wel degelijk ernstig ziek te zijn. Vorige maand zou hij zijn opgenomen in een ziekenhuis in het Brusselse ziekenhuis AZ Saint-Luc in Woluwe. De Ethiopische minister van informatie Bereket Simon heeft bevestigd dat Meles behandeld is. Maar hij heeft niet gezegd waar hij de behandeling heeft gekregen en voor welke ziekte. "Zijn toestand is stabiel. Hij is aan de beterende hand en zal snel weer aan het werk gaan", aldus Bereket destijds.

In een interview met de Australische wereldomroep heeft Bereket nu beloofd dat Meles voor het Ethiopisch nieuwjaar op 11 september - Ethiopië hanteert de Juliaanse kalender - zal terugkeren in het middelpunt van de Ethiopische politiek. Meles zou zelfs vanaf zijn ziekbed deelnemen aan diplomatieke pogingen om de crisis tussen Soedan en Zuid-Soedan op te lossen, beweren AU-diplomaten.

Of Meles nou inderdaad ziek is of wellicht zelfs dood, politiek analisten denken dat zijn dagen als leider van Ethiopië geteld zijn. Zij maken zich al druk om de vraag wie deze alleenheerser kan opvolgen. Discussies en onzekerheid daarover binnen de Ethiopische regering zouden de reden zijn voor alle geheimzinnigheid rond Meles' huidige verblijfplaats en situatie.

Critici zeggen dat Meles een eenpartijstaat heeft gecreëerd die sterk van hem afhankelijk is. Ethiopië heet een democratie. Maar het land wordt al sinds 1991 door dezelfde coalitie geregeerd, het Ethiopian Peoples' Revolutionary Democratic Front (EPRDF), met Meles als leider. Officieel vertegenwoordigt die coalitie de grootste regio's en etnische groepen van Ethiopië.

Maar het Tigray People's Liberation Front (TPLF), dat de thuisregio van de premier vertegenwoordigt en waarvan hij ook al de leider is, heeft de grootste stem. Terwijl de Tigray een minderheid zijn in Ethiopië.

Onder het mom van 'verjonging' heeft Meles binnen het TPLF de meest invloedrijke figuren, zijn eventuele concurrenten, vervangen door 'ja-knikkers', zo schrijft gerenommeerd Ethiopië-kenner René Lefort. Karakterloze beambten op wiens onvoorwaardelijke steun hij kan rekenen, als ook zijn vrouw Azeb Mesfin.

Hetzelfde deed hij bij de top van de politie en het leger. Ook de Ethiopische economie - banken, verzekeringen, telecommunicatie, transport - is volgens Lefort voor twee derde in handen van het EPRDF, en dus in handen van Meles.

De intelligente en sluwe leider heeft in de 21 jaar dat hij Ethiopië leidt de macht op alle fronten zodanig naar zich toegetrokken dat niemand anders adequaat genoeg is om zijn plaats in te nemen, aldus Lefort.

Door zijn diplomatieke behendigheid en strategisch inzicht groeide Ethiopië uit tot 'donor darling' en bondgenoot van vooral de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Meles kan rekenen op miljarden aan ontwikkelingsgeld. Ondanks beschuldigingen dat zijn door zijn Tigray en christenen gedomineerde regering moslims, inheemse volken, de oppositie, journalisten, mensenrechten- en hulporganisaties muilkorft en verkiezingen keer op keer manipuleert (zie kader).

Dat wordt door het Westen door de vingers gezien omdat een partner als Meles van onschatbare waarde is in de explosieve Hoorn van Afrika, waarbinnen Ethiopië het enige stabiele land is.

In ruil voor de hulpgelden biedt de Ethiopische premier het Westen militaire en strategische assistentie in de regio. Eind vorig jaar reden Ethiopische tanks, op verzoek van de VS, buurland Somalië binnen om de moslimextremisten van Al-Shabaab te bestrijden. Meles heeft een Ethiopisch vliegveld in het zuiden beschikbaar gesteld voor Amerikaanse drones (onbemande vliegtuigjes), bedoeld voor Al-Shabaab-doelwitten in Somalië.

Analisten en zelfs zijn tegenstanders zijn het erover eens dat niemand anders binnen de Ethiopische politieke elite op dit moment de rol van Meles kan overnemen. Vice-premier Hailemariam Desalegn, daarnaast minister van buitenlandse zaken, neemt nu officieel voor Meles waar. Alhoewel er ook wordt beweerd dat minister van informatie Bereket eigenlijk zijn rechterhand is. Maar of een van de twee hem zal opvolgen, is op dit moment nog helemaal niet zeker.

Veelzeggend is dat de onder hem ontworpen grondwet van 1996 niet voorziet in enig protocol over zijn opvolging. Over dat scenario, dat volgens kenners nog tot een onwaarschijnlijke machtsstrijd binnen het TPLF en het EPRDF gaat leiden, is blijkbaar tot op heden nooit nagedacht.

of schender mensenrechten?
Meles Zenawi heeft een groot deel van zijn krediet binnen en buiten Ethiopië opgebouwd omdat hij verantwoordelijk is voor een ongekende economische groei - tussen de acht en elf procent in de afgelopen acht jaar - in het land dat vooral bekend is van de hongerspotjes. Ook heeft de oud-verzetsstrijder het land in 1991 als leider van de rebellengroep TPLF verlost van de marxistische dictator Mengistu Haile Mariam.

Maar de kritiek op Meles is even wijdverbreid als de lof voor de staatsman. Vorige maand nog hebben 24 Ethiopiërs, onder wie oppositieleider Andualem Arage en de prominente journalist en blogger Eskinder Nega, hoge celstraffen gekregen voor 'terreurdaden': ze zouden lid zijn van een oppositiegroep in ballingschap. Twee Zweedse journalisten die Ethiopië via de opstandige Ogadenregio binnenkwamen, werden om diezelfde reden tot elf jaar gevangenschap veroordeeld.

Organisaties die strijden voor een vrije pers hebben de Ethiopische regering ervan beschuldigd anti-terreurwetten te misbruiken om critici de mond te snoeren.

Demonstraties van moslims tegen de staatscontrole van moskeeën werden onlangs ook met harde hand neergeslagen.

Verder zeggen mensenrechtenorganisaties dat Meles' regime bewoners van gemarginaliseerde regio's, veelal rondtrekkende herdersvolken, van hun land verjaagt voor mega-landbouwprojecten. over opvolging alleenheerser

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden