Waar is de god van de dertiger?

'Op zondagochtend liggen we in bed. Naar de kerk gaan heeft niet de eerste prioriteit.' Beeld getty

Voor veel dertigers die opgroeiden in de christelijke traditie van hun ouders, speelt het geloof een andere rol of helemaal geen rol meer. Ze zoeken andere goden, een kerk die bij hen past of steken er gewoonweg geen energie in.

Jonge hoogopgeleide mensen stoppen niet alleen hun hoofden vol met dubben en piekeren over de vele keuzes in hun leven, maar worstelen net zo hard met vragen over authenticiteit, geluk en zin. Existentiële vragen dus. Dat zegt psycholoog en loopbaanadviseur Nienke Wijnants (38) in haar recent verschenen boek 'Wie ben ik, wat wil ik', over de dertiger van nu. De dertiger weet zich geen raad met die vragen, zegt zij. Die doolt. Het institutionele geloof waarmee de meesten zijn opgegroeid, is vaak geen optie meer voor deze jongvolwassenen. Van alle generaties is die van de dertigers het minst vertegenwoordigd in de kerk.

Geeske Hovingh (34), cultureel antropoloog en voorganger in de Amsterdamse Studenten-ekklesia herkent het beeld van die dolende dertiger. Zelf was ze er ook één, en ja, ook zij had af en toe last van het zogeheten dertigersdilemma, waarop Nienke Wijnants promoveerde. "Existentiële vragen komen rond het dertigste jaar ineens allemaal tegelijk opzetten. Vragen over het juiste werk, wel of geen kinderen, wie ben ik eigenlijk, en o ja, moeten we een huis kopen of huren en waar dan? Ergens tussen al die grootse keuzes fladdert er soms een zingevingsvraagstuk voorbij", merkt Hovingh om zich heen. "Die zoektocht eindigt vaak niet expliciet bij God."

De reden daarvan, is volgens Hovingh, 'heel banaal', een totaal gebrek aan tijd. "We werken hard, hebben kinderen om voor te zorgen, we moeten sporten om er goed uit te zien, onze vriendschappen onderhouden, we moeten twitteren, facebooken, er is zoveel te doen. En op zondagochtend liggen we uitgeput in bed. In de lijst van al die dingen heeft een ochtend naar de kerk niet de eerste prioriteit, nee."

Eigengereidheid
Maar dat is het niet alleen. Volgens Hovingh zijn dertigers ook allergisch voor het opgeheven vingertje, voor hokjes en doctrines. Tel daarbij op dat van alle generaties de dertiger van nu de minste affiniteit heeft met instituten en dan is de rekensom snel gemaakt: de kerk is uit, de dertiger zoekt zelf wel uit wat bij hem of haar past.

Die eigengereidheid brengt wel een moeilijkheid met zich mee. Want wat geef je door aan de volgende generatie als kaders wegvallen? Waar put je dan uit? Is het christelijk geloof, waarmee de meeste dertigers nog zijn opgevoed dan een optie?

Nee, zegt Evelyn Prinsen (37) gedecideerd. Spiritualiteit wel. Ze is 'quarterlife'-expert en loopbaancoach in Amsterdam en schreef het boekje 'Spiritualiteit werkt in de dertigersdip'. De tientallen twintigers en dertigers die aan haar bureau komen, dubben met existentiële kwesties als: wie ben ik, wat is het hogere doel van mijn leven, en hoe geef ik zin en betekenis aan mijn leven? Zij reppen in die zoektocht met geen woord over God, is Prinsens ervaring.

 
Existentiële vragen komen rond het dertigste jaar ineens allemaal tegelijk opzetten.

Mensen komen, zegt ze, niet meer bij de kerk uit. "Die is passé", aldus Prinsen, zelf protestants opgevoed. "Veel ouders zijn geen spirituele gidsen geweest voor hun kinderen. Die liepen zelf al halfslachtig rond in de kerk, van: wat doe ik hier eigenlijk? Ze gingen wel braaf, maar begrepen geen jota van de Bijbel en konden het ook niet goed overbrengen."

Bovendien, zegt Prinsen, past het niet meer bij de huidige authenticiteitscultuur om collectief een antwoord te zoeken op zingevingsvragen, zoals voorgaande generaties dat nog wel deden. "Dat heeft niets met egoïsme of narcisme te maken. Dertigers zijn oprecht op zoek naar de bestemming in hun leven en wat ze aan de wereld hebben toe te voegen."

Kinderbijbel
Daarbij spreken de jongvolwassenen die zij coacht veel meer in termen van 'de innerlijke god', en 'de boeddha in jezelf', om daar weer 'contact' mee zien te krijgen. "Het uitgangspunt is veel meer geworden dat god in jouzelf zit. Dat wij het allemaal zijn."

Prinsen heeft niets meer met de kerk, maar toch wilde ze van haar christelijke opvoeding iets doorgeven aan haar kinderen. Dus kocht ze een kinderbijbel. "Als je de bijbelse verhalen op de juiste manier kunt interpreteren, kun je er ongelooflijk veel aan hebben. Maar die verhalen zijn zo gruwelijk, dat zijn nou niet echt verhaaltjes voor het slapengaan."

Voor Henrico Kisteman (37), werkzaam binnen de Christelijke Hogeschool Ede, is het christendom juist wel een optie. Hij sloot zich bewust aan bij een evangelische gemeenschap na een opvoeding binnen een vrijgemaakt-gereformeerde kerk. Hij herkent in de dertiger vooral het beeld van 'doe wat bij je past en het moet vooral leuk zijn'.

Maaltijdritueel
Kisteman doolt niet, zegt hij. Wel worstelt hij soms met traditie en nieuwe vormen. "Een simpel voorbeeld: ons maaltijdritueel bestond vroeger uit bidden, eten, toetje, bijbellezen, danken. Het bidden en danken bestond meestal uit standaardriedeltjes en het lezen bleef bij een paar verzen uit de Bijbel. Ik vond dat te weinig beleving. Dat doen wij dus anders. Maar zodra je het laat gaan, kan de traditie ook helemaal verdwijnen. Dus óf je laat oude rituelen verwateren, óf je moet er veel energie in steken om nieuwe te bedenken. Want wat geef ik mijn kinderen mee, op zo'n manier dat ze het begrijpen, dat het behapbaar voor ze is, dat het leeft? En trouwens, als ík al zo worstel, wat moeten mijn kinderen dan straks? Daar kan ik me wel eens druk om maken, ja."

 
Het uitgangspunt is veel meer geworden dat god in jouzelf zit. Dat wij het allemaal zijn.

Ook met sleetse vormen binnen zijn kerkgemeenschap heeft Kisteman vaak moeite. Doorzettingsvermogen en commitment zijn geboden, zegt hij, maar daar blinken de dertigers niet in uit. "Maar bij de kerk weggaan, is voor mij geen optie. In mijn eentje red ik het niet."

De studentenekklesia waar Geeske Hovingh voorgaat, probeert zich te richten op deze kritische, eigengereide, antiautoritaire dertigers die toch behoefte hebben aan zingeving en rituelen. Twijfel je aan het bestaan van God? Welkom. Wil je wél alle kerkelijke rituelen maar níet de God waarmee je bent opgegroeid? Prima, ook welkom. Er mogen kritische vragen gesteld worden, Hovingh benoemt dat ook in haar preken. De antropologe hoopt dat andere kerken dat ook meer zullen doen. "Ik zie nog veel doctrine."

Binnen de studentenekklesia gaat het er vrijzinnig aan toe. Bijvoorbeeld als het gaat om dopen, een ritueel dat wegvalt zodra de kerk buiten beeld is. Hovingh: "Dopen betekent bij ons niet dat de gedoopte een streepje voor heeft op de niet-gedoopte. Het is simpelweg een manier om nieuw leven te vieren."

Het eigengereide en kritische vindt Hovingh juist het leuke van haar generatie, zegt ze. "Dat mensen aan allerlei dingen snuffelen: oosterse spiritualiteit, mindfulness, meditatie, yoga noem het maar op, dat hoort bij onze tijd. Dat lijken mij goeie dingen. Het is zoals Paulus zegt: 'Onderzoekt alles en behoud het goede.' Maar ik hoop dat deze dertigers in alle vluchtigheid ergens een rode draad weten te vinden."

Geen autoriteit a.u.b.
'Zeg maar waar jij staat, dan vertel ik hoe ík erin sta, als jij mij de ruimte geeft om het niet met je eens te zijn'. Dat typeert de dertiger, aldus theoloog en socioloog Harm Dane. Hij is verbonden aan het Expertisecentrum van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Dane deed vorig jaar voor de kerk onderzoek naar dertigers en hun religie. Zijn conclusie en aanbeveling: "De gemeente is als (deel van het) instituut oninteressant voor de dertiger. Het gaat om ontmoeting als gelovigen en gemeenschapsbeleving. Graaf daarom een spa dieper en zorg voor reuring met een veelkleurig aanbod, voor voorbijgangers en blijvers. Gedoe over gemeenteopbouw, kerkelijke regelgeving en twistappels als homohuwelijk of kinderen aan het avondmaal, de dertiger heeft er geen boodschap aan. Het sluit niet aan bij de behoefte aan zelfontwikkeling en de behoefte aan een bedding voor sociale verbondenheid. Heb het over de inhoud."

De dertiger wil helderheid zonder opgelegde autoriteit, denkt Dane. Maar dat is 'vreselijk lastig te begrijpen' voor zijn eigen generatie, de babyboomers, die nu de kerk domineren. De PKN probeert nu, net als de Raad van Kerken in Nederland, inzichten over generatieverschillen onder de aandacht van de kerken te brengen.

Avond in De Nieuwe Liefde
De Nieuwe Liefde in Amsterdam organiseert komende dinsdag een avond met vier dertigers over de betekenis van de christelijke traditie, de generatieverschillen met hun ouders en de vraag wat ze hun eigen kinderen mee (gaan) geven.

 
Gedoe over kerkelijke regelgeving en twistappels als homohuwelijk of kinderen aan het avondmaal, de dertiger heeft er geen boodschap aan.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden