Waar is Al-Zawahiri gebleven? Nieuwe videoboodschap van Al Qaida's leider

Al-Zawahiri in een videoboodschap in 2012.Beeld afp

De Taliban moesten het vorige maand schoorvoetend toegeven: hun leider Mullah Omar was al twee jaar dood. Ook Al-Qaida had de schijn tegen. Diens leider Ayman Al-Zawahiri liet elf maanden niets van zich laten horen. Maar nu is er een nieuwe audioboodschap waarin Al-Zawahiri steunt betuigt aan de nieuwe talibanleider.

Voor een dode was Mullah Omar opmerkelijk spraakzaam. Een gevangenruil met de Amerikaanse overheid noemde hij vorig jaar een 'grote overwinning'. Aan het einde van de ramadan waarschuwde hij dat jihadisten niet roekeloos moesten opereren. "Iedere maatregel om levens en publiek eigendom te beschermen, moet genomen worden", stelde hij in een verklaring.

Eind vorig maand werd duidelijk dat het allemaal een beetje anders zat. Omar was al overleden in september 2013. De Taliban hadden twee jaar lang verklaringen uitgegeven in zijn naam, alsof er niets aan de hand was.

Al-Qaidaleider Al-Zawahir is geen charismaticus en de Egyptenaar spreekt lang niet zo gemakkelijk als zijn voorganger Bin Laden dat deed. Maar hij nam de laatste jaren af en toe wél de microfoon.

De vandaag verschenen boodschap lijkt authentiek. Volgens jihadexpert Pieter Nanninga lijkt de stem in de boodschap in ieder geval op die van Al-Zawahiri. Bovendien is de video verspreid door de mediakanalen van een organisatie die sterk gelieerd is aan Al-Qaida. In het fragment zweert hij trouw aan Mullah Mohammad Mansour, de nieuwe Talibanleider.

Dit lijkt dus een duidelijke keus van Al Qaida in de opvolgingsstrijd die in Afghanistan is losgebarsten, want de steun voor Mansour is onder talibanstrijders niet unaniem. Velen uit de beweging hadden liever de jonge zoon van Mullah Omar, Yaqub, als leider gezien.


De boodschap heeft als uploaddatum 12 augustus, maar dat is waarschijnlijk Amerikaanse tijd. Hij staat dus hoogstwaarschijnlijk minder dan 24 uur (en waarschijnlijk nog maar een paar uur) online. Het lijkt laat dat Al-Zawahiri nu pas met een boodschap komt, maar het is volgens jihadexpert Nanninga niet ongebruikelijk. De boodschappen moeten vaak vervoerd worden vanuit soms onherbergzame gebieden voor ze kunnen worden uitgezonden.

De vorige keer dat de wereld van Al-Zawahiri hoorde was de videoboodschap die hij op 11 september vorig jaar de wereld in stuurde. Die boodschap is sinds 2002 een jaarlijkse traditie. Kennelijk vindt de leiding van Al-Qaida dat ze op jubileumdag van haar meest beruchte aanslag nadrukkelijk aanwezig moet zijn.

Hij had al meerdere filmpjes kunnen maken
In juni kwam bij een drone-aanval Nasir al-Wuhayshi om, de leider van Al-Qaida op het Arabisch Schiereiland. Al-Zawahiri wees hem twee jaar geleden aan als zijn opvolger, maar liet toen niets horen. Een paar prominente Al-Qaida-stafleden brachten een videoboodschap uit waarin ze rouwden om zijn dood, maar de topman dus niet.

En toen een Al-Qaida-afdeling in januari de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo opeiste, werd de leidsman alleen schriftelijk opgevoerd. Hij kwam niet in beeld.

Erg opmerkelijk, dit lange stilzwijgen, vindt jihadexpert Pieter van Ostaeyen, die eerder dit jaar een boek over IS en andere jihadgroepen publiceerde. Het meest opmerkelijk vindt hij dat er aan het einde van de ramadan geen videoboodschap kwam. "Dat is voor zover ik weet een jaarlijks terugkerend fenomeen. Als je ineens met die traditie breekt, dan wordt daar natuurlijk volop over gespeculeerd." Van Ostaeyen denkt overigens dat het nu verschenen audiofragment heel waarschijnlijk wel echt is.


Van Ostaeyen: "De meest cynische interpretatie is dat Al-Zawahiri zo lang heeft gezwegen omdat Al-Qaida intern erg verdeeld is en op scheuren staat. IS-aanhangers hopen daarop. Zij zeggen: als Al-Qaida uit elkaar valt, dan zullen duizenden strijders zich aansluiten bij IS. Dat lijkt mij ook. Een rampscenario, natuurlijk. Alleen is het helemaal de vraag of Al-Qaida er inderdaad zo slecht aan toe is. In Syrië heeft het Al-Nusra Front de afgelopen weken veel terrein gewonnen." Al-Nusra is aan Al-Qaida gelieerd.

Dit is een aangepaste versie van een eerder artikel, toen Al-Zawahiri de audioboodschap nog niet had verstuurd

Al-Zawahiri op archiefbeeld: een videoboodschap uit 2006.Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden