Waar blijft Nederlandse 'Borgen'?

Nederlanders zijn creatief op zoveel terreinen, waarom lukt het hen dan niet om een maatschappijkritische visie op de politiek en samenleving te ontwikkelen en met succes creatief te verbeelden? Dit lukt de Denen wel met televisieseries als 'Borgen' en 'The Killing', zo merkte Bas Heijne op in zijn NRC-column 'Hollands Drama'.

Hij zegt dat in beide landen het juiste decor aanwezig is: "Nederland is, net als Denemarken, een aangeharkte sociaal-democratie die werd overvallen door de gevolgen van globalisering - wat maakbaar leek, blijkt ineens onhanteerbaar. Wat er homogeen uitzag, blijkt pijnlijk versplinterd."

Blijkbaar, zegt Heijne, zijn Nederlanders minder dan de Denen in staat zichzelf te zien, hebben zij minder vermogen tot introspectie. Aan talent of middelen ligt het niet, zegt hij.

Een deel van het verschil kan liggen in de kracht van de politieke idealen. Denen identificeren zich met het beeld van Scandinavië als de regio waarin het summum van de menselijke geschiedenis is bereikt.

Maar een land met krachtige politieke idealen is nog geen garantie voor diepgaande reflectie. Je zou verwachten dat Amerika de politiek beter zou verwerken in zijn culturele producten, maar dat is niet het geval, ondanks een goede serie als 'The West Wing' (1990-2006). Zoals New York Times-filmrecensent A.O. Scott opmerkte, is cynisme of karikatuur troef. Daarom vond hij de film 'Lincoln', die afgelopen week in première ging in de Nederlandse bioscopen, een verademing. Zowel de grootsheid als de duistere kanten van de politiek kwamen goed uit de verf in deze verfilming van de grootste Amerikaanse president aller tijden.

En dat is waarschijnlijk een belangrijke aanwijzing. Blijkbaar wordt de politiek meeslepend verbeeld als de spanning gezien wordt tussen hoge beginselen en nuchter pragmatisme, als er robuuste noties bestaan over wat de politiek hoort te zijn en teleurstelling over de resultaten. En dat is juist wat ontbreekt in Nederland.

Uiteraard is het niet volledig afwezig, getuige de politieke film 'Vox Populi' (2008) van Eddy Terstall, maar die spanning wordt niet vaak breed verbeeld. Het is tekenend dat de grootste politieke roman van de Nederlandse geschiedenis, 'Max Havelaar', niets te maken had met de politieke beginselen en praktijk in het Vaderland zelf, maar zich ver weg afspeelde in een kolonie.

Je vraagt je af of het ooit anders is geweest. Nederlanders hebben van oudsher veel vertrouwen in het bestuur van hun land en de politiek stond meestal niet in de schijnwerpers. Levensbeschouwelijke verdeeldheid temperde ook de verwachtingen.

Er waren perioden waarin de politieke spanningen wel opspeelden; een eeuw geleden rond de emancipatoire beweging en ook in de jaren zestig en zeventig. Maar de idealen die toen met vuur werden verdedigd, werden al snel gedoofd. De spanning tussen ideaal en werkelijkheid is uiteindelijk geen goed ontwikkeld thema in de Nederlandse politiek en samenleving.

Is dit slecht? Niemand wil afglijden naar een samenleving waarin idealistische fanatici zonder realiteitsbesef elkaar bevechten. En de Nederlandse democratie verkeert geenszins in staat van ontbinding. Toch is het niet goed als de discussie in de politiek ontbreekt: wat zijn onze idealen en waar willen we naartoe?

Die vraag moet gesteld worden op tal van terreinen: onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid, duurzaamheid. Veel idealen worden niet in de praktijk gebracht, maar wie maakt die spanning tussen politieke droom en werkelijkheid zichtbaar?

Laten we hopen dat er nog creatieve geesten zijn, vooral in Nederland, die de kloof zo kunnen verbeelden. Niet alleen om een goede televisieserie in de markt te zetten, maar ook om goede keuzes te kunnen maken voor de toekomst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden