Ombudsman

Waar blijft het debat over privacy van slachtoffers?

Beeld ANP

Het is hoog tijd dat media zich bezinnen op de journalistieke ethiek bij geruchtmakende misdrijven, vindt Trouw-ombudsman Adri Vermaat.

In de televisierubriek in Trouw van 26 januari vroeg recensent Maaike Bos om méér aandacht voor 'Heel Holland zoekt', de Medialogica-documentaire die kijkers drie dagen eerder verbijsterd achterliet. De uitzending betrof de rigide houding en handelwijze van media, politie en jeugdzorg rond de vermissing van en moord op de broertjes Ruben en Julian, vijf jaar geleden. "Terugkijken wie het niet heeft gezien!", riep een collega daags na de uitzending. "Kunnen we wat van leren."

Aan haar oproep zal best gehoor zijn gegeven. Zoals de uitzending ook elders bij media een snaar zal hebben geraakt. Toch is een inhoudelijk debat over de journalistieke ethiek bij familiedrama's als deze en andere geruchtmakende misdrijven tot dusver uitgebleven. Naast de recensie in Trouw waren er soortgelijke beschouwingen in de Volkskrant, NRC Handelsblad en Het Parool, terwijl voorzitter Frits van Exter van de Raad voor de Journalistiek op de site Villamedia voor een bredere kijkerskring voor 'Heel Holland zoekt' pleitte dan alleen journalisten. Dat was het zo'n beetje. Inhoudelijk niet meer opwinding of gêne, evenmin zelfreflectie of een aanzet tot hernieuwd debat over mediagedrag. Zelfs het cliché dat het bij een volgend incident beter en zorgvuldiger moet, ontbrak.

Hoewel spijtig, is die mediastilte weer niet verwonderlijk. In maart is het acht jaar geleden dat SBS een posteractie hield om de vermiste en naar pas later bleek, door haar buurman vermoorde 12-jarige Milly Boele uit Dordrecht op te sporen. Samen met een emotionele oproep van haar ouders was die actie het begin van een ongekende mediahype. Op het dieptepunt zocht een verslaggever van de toenmalige actualiteitenrubriek 'Nova' het hoogst bereikbare punt in de buurt op, zodat de camera een stukje in de tuin kon kijken waar op dat moment het meisje werd of was opgegraven. De kritiek zowel in de media als daarbuiten over het ontbreken van journalistieke ethiek was groot. Maar er was ook realiteitszin. 'We kunnen er wel weer een debat over houden', zei media-ethicus Huub Evers destijds in Trouw. 'Maar een volgende keer slaat de angst bij media weer toe. Zijn we wel de snelste?'

Verschuivende normen

Dat was 2010. Sindsdien zijn meer mediahypes gepasseerd in de sfeer van moord en verderf, vooral waar het jonge slachtoffers betrof. Uitschieters in negatieve zin waren naast de al genoemde incidenten de moord in oktober 2011 op het Rotterdamse meisje Jennefer (10) en afgelopen najaar de gewelddadige dood van Anne Faber (25). Een mediahype was er ook rond de aanhouding van de verdachte in deze laatste zaak en, november 2012, de arrestatie van de moordenaar van Marianne Vaatstra. In al die zaken lag een privéleven, hetzij van een slachtoffer, hetzij van een nabestaande of van een verdachte, breed en tot in detail uitgestald. Of zulke publicaties voortvloeien uit angst van media om achter te blijven, zoals Evers acht jaar geleden vermoedde, valt te betwijfelen.

Sinds 'Heel Holland zoekt' en eerder aangemoedigd door de zaak Anne Faber is er de zekerheid dat voor media het doel vaak alle middelen heiligt. Waarom stuurde het Algemeen Nederlands Persbureau bij het opgraven van het lichaam van Anne Faber evenals bij Ruben en Julian een helikopter de lucht in om van een volledig afgeschermde plek beeldmateriaal te maken? Het is een voorbeeld dat niets (meer) met angst van doen heeft, maar eerder met verschuivende normen.

Ik kom daarop omdat verscheidene kranten, óók Trouw, zaterdag foto's van het ANP publiceerden van de uitvaart in Marokko van de in Amsterdam doodgeschoten Mohammed Bouchikhi (17). Privé-aangelegenheden zonder nieuwswaarde die toch de media halen, vragen om een afgewogen debat.

Lees meer bijdragen van de Trouw-ombudsman

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden