Waanzin rond een Duitse zeemeermin

SHEFFIELD - In Duitsland was Franziska van Almsick al nationaal bezit, toen prestaties dat nog verre van rechtvaardigden. Het pas vijftienjarige talent, dat gisteren in Sheffield haar vierde gouden EK-medaille vergaarde, profiteert financieel vorstelijk van de haar geboden mogelijkheden, maar is in een moeite door een weerloze prooi geworden van de schaamteloze boulevardpers.

Dat Van Almsick in het water als vrouw momenteel de zwemkwaliteiten van een vis het dichtst benadert, is halverwege de Europese kampioenschappen wel vast komen te staan. Ze paart een natuurlijk watergevoel aan een vlekkeloze techniek. De beenslag hanteert ze als een krachtige aandrijfschroef, waardoor ze met de ontspannen malende armen het bovenlijf in stabiele kadans in het water houdt. Maar waar komt die reeds vroeg ontloken waanzin rond uitgerekend een zwemtalent vandaan, zo vroeg de Frankfurter Allgemeine zich vorige week af, waar zij concludeert dat de overweldigende buitenlandse interesse - zelfs tot in Australie en China toe - niet op de eerste plaats de zwemkwaliteiten van de Berlijnse betreft: “Die belangstelling is niet uit nieuwsgierigheid naar haar, maar eerder om dat fenomeen te verklaren: 'Waarom maken Duitsers zoveel theater om het kind?' ”

Natuurlijk is het opmerkelijk als een veertienjarige met twee zilveren en twee bronzen plakken terugkeert van de Olympische Spelen uit Barcelona. Op de 200 vrij miste ze zelfs de titel op handslag. Maar exceptioneel? Nee, dat was de oogst van haar dadendrang niet. In Spanje won de Japanse Kyoko Iwasaki als veertienjarige zelfs goud, een prestatie die de Hongaarse Egerszegi op dezelfde leeftijd in Seoul leverde. En om in de Heimat te blijven, de legendarische Kornelia Ender was in 1972 dertien, toen zij drie maal als tweede aantikte.

Toch steeg marktwaarde van Van Almsick (momenteel ver boven een miljoen mark per jaar; in Sheffield zijn drie mensen aanwezig die haar belangen behartigen) ver uit boven die van drievoudig Olympisch kampioen Michael Gross in zijn hoogtijdagen. En toen moest Van Almsick in Sheffield haar eerste grote winst nog boeken. Volgens haar manager (en oud-Bild-journalist) Werner Koster zou zijn client niet eens meer aan zwemmen toekomen, als ze aan alle commerciele verzoeken zou voldoen. Een boek is in de maak, een film reeds verschenen. Ze verschijnt regelmatig in televisieshows en reclamespots, is te bezichtigen op de voorpagina's van boulevardbladen en voert als een geroutineerd model fotosessies uit. Want vooral daar komt de belangstelling uit voort: met haar reebruine ogen, donkere krullen en goed gevormde lijf en haar tegelijkertijd vertederende onschuld schroomde ze als dertienjarige in haar naiviteit niet om zo sensueel mogelijk voor de lens te gaan staan.

Ze maakte die blunder twee jaar geleden, toen haar moeder 250 mark voor een fotosessie aan het strand een pracht van een aanbieding vond. Toen het kind het jaar daarop twee keer Duits titelhoudster werd en zes maal Europees jeugdkampioene en ze naar voren werd geschoven als een Olympische troef, was de bedenkelijke ontwikkeling niet meer te stuiten. Toen al werd geschat dat de betrokken reportage het fotobureau meer dan 70 000 mark had opgeleverd.

Van Almsick werd overspoeld met aanbiedingen, waarvan ze de meeste afsloeg.

Maar voor de haar sponsorende badpakfirma toog ze naar Florida om er aan het strand te poseren. Het maakte haar in de pubertijd reeds een vermogend sportster, maar de schaduwzijde van de roem werd snel duidelijk. Ze wordt al omschreven als een nationaal lustobject, zelfs als 'een pedofiel wonderartikel'. Het is dan ook schaamteloos, de tekst die een blad als Super Illu waagt af te drukken naast een foto in uitdagende pose: “Borst: welgevormd, groeit nog; onderlijf: Franzi stuurt haar maandregeling niet door anti-baby-pillen.”

De familie Van Almsick doet alles om in de anonimiteit te vluchten, maar overal waar de zwemster verschijnt, wordt ze omgeven door de Duitse media. “Ze symboliseert jeugd, seks, Duits-zijn en de bereidheid tot goed presteren”, schrijft Der Spiegel. Ook wordt ze wel de vertegenwoordigster genoemd van een nieuwe, eerzuchtige, zelfbewuste generatie van nonconformisten. Ze lijkt in publicitair opzicht niets tegen te hebben, ze wordt wel het 'bindmiddel' genoemd tussen het samengevoegde Oost en West. Een exponent van het oude Oostduitse sportsysteem is ze wel degelijk, maar de zwemster is jong genoeg om onbelast te zijn. Zelfs het feit dat haar trainer, Dieter Lindemann, voor de Spelen van Barcelona zijn ontslag als bondstrainer werd gegeven omdat hij zich niet openlijk tegen doping wenste uit te spreken, wierp op Van Almsick geen smet. Met haar prestaties op de Montjuic redde ze uiteindelijk de maatschappelijke positie van haar trainer.

Het is niet verwonderlijk dat Van Almsick zich geestelijk veel ouder voelt dan ze op basis van levensjaren is. En zo gedraagt ze zich ook op de persconferenties na haar gouden successen, waar ze een uitstraling heeft die slechts bij uitzonderlijke sporttalenten lijkt te passen. De afstammeling van een Nederlandse grootvader (vandaar Van en niet Von) gaat ermee om alsof de belangstelling haar nauwelijks raakt, omdat die nu eenmaal een deel van haar leven is geworden. “Hoe moet het ook anders, als volwassenen ook de mogelijke onzin die ze vertelt, serieus nemen, als ministers trots zijn om met haar op de foto te verschijnen”, aldus Koster.

Van Almsick leerde als vijfjarige zwemmen en op haar zevende was ze al de beste van een trainingsgroepje uit het voormalige selectiesysteem van de DDR. Haar veelzijdige talent verscheen voor het eerst aan de oppervlakte, toen ze als elfjarige negen maal goud won op de Spartakiade. In 1992 werd ze van vrijwel anoniem staatsburger tot gevierd sportster, maar momenteel viert ze in Sheffield pas haar eerste triomfen. Tijdens een trainingsstage op hoogte in het Amerikaanse Flagstaff - in navolging van de traditionele voormalige DDR-voorbereiding, die door velen niet meer is te bekostigen - werd de basis gelegd voor wat een keten van zeven gouden plakken moet worden. Ze opende op de 100 vrij, waarop het wereldrecord op 0,09 seconden werd gemist, waarna ook de dubbele afstand een individueel succes werd. Nadat ze dinsdag Duitsland in jubelstemming bracht door ook als schakel in de 4x200 onweerstaanbaar snel door het water te klieven. Gisteren bracht de Berlijnse als startzwemster het 4x100-kwartet terstond in winnende stelling. De series in de ochtenduren sloeg ze over, daar vermoeidheid ook haar parten begint te spelen. Vandaag buigt ze zich over de 100 vlinder-, een slagdiscipline waarop ze zegt niet te trainen omdat ze de techniek als van nature aanvoelt. In het slotweekeinde vormen dan nog de 100 wissel- en de 50 vrij de laatste doelen. Zeven gouden medailles op een EK, het blijft een behoorlijke gradatie lager dan dezelfde goudader die Kirsten Otto in 1988 tijdens de Spelen van Seoul aanboorde. Maar daar maalt men in Duitsland niet om; uiterlijkheden lijken soms zwaarder te wegen dan de kwaliteiten waarom het zou moeten gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden