Waakhond gaat met de vut

Hoeveel bezwaarschriften Herman Rijst door de jaren heen schreef, weet hij niet meer. Wel is duidelijk dat de milieu-activist er nogal wat verstuurd heeft. ,,Toen ik in 1977 coördinator van de Milieufederatie Noord-Holland wilde worden, stond de teller op 785. Daarna heb ik het niet meer bijgehouden.'' Inmiddels is Rijst bijna 62 jaar oud. Voor hem tijd om met de vut te gaan. Wat niet wil zeggen dat hij actievoerder af is.

De loopbaan van actievoerder Rijst begon toen hij in de jaren zestig als rasechte Amsterdammer verhuisde naar de Zaanstreek. In die tijd was hij werktuigbouwkundige en elke dag ging hij op zijn fiets naar het werk. ,,Dan reed ik over landweggetjes tussen de weiden. Heerlijk vond ik dat. Het was mijn eerste kennismaking met de grutto en andere weidevogels. Als Amsterdammer kende ik alleen de typische stadsvogels.''

In 1967 sloot Rijst zich aan bij de Vogelbeschermingswacht Zaanstreek. Verbijsterd was de natuurliefhebber toen hij te horen kreeg wat voor plannen er voor zijn Zaanstreek klaar lagen. ,,Ze wilden het hele gebied volgooien met woningen, bedrijven en zware industrie. En de natuur, daar zou niets van over blijven.''

In de Zaanstreek werd in die periode anders gedacht dan nu. Aan natuur en milieu werd niet zo zwaar getild. ,,De bestuurders dachten dat de Zaanstreek naar 350000 inwoners zou doorgroeien. Van de groene weiden in de streek zou slechts een fractie overblijven en ook delen van de oude dorpen in de streek moesten verdwijnen ten koste van enorme woonwijken en grote fabrieken.''

Het leidde tot het eerste bezwaarschrift van Rijst. De activist schreef de brief op 1 september 1967 en heeft hem nog steeds. Dat het plan uiteindelijk niet doorging, kwam niet alleen door milieubezwaren. Rijst geeft toe dat de tijd meezat. ,,De werkgelegenheid zat in een dip, bedrijven zagen teveel risico's.''

Rijst kreeg bijval van andere vogelaars. Zij kregen steeds beter in de gaten hoe ze moesten anticiperen op de voortdurende stroom bouwplannen. ,,Iedereen deed wat ie kon. De één had kennis op het gebied van ruimtelijke ordening, de ander hield zich bezig met korstmossen en zo vulden we elkaar aan. Er kwamen contacten met andere verenigingen en zo ontstond de Contact Natuurbescherming Noord-Holland. Dat was de eerste provinciale milieubeweging van Nederland.''

In het begin stuitte de milieubeweging vooral op onbegrip. Rijst: ,,Er werd zeer gefrustreerd op ons gereageerd. Bestuurders wilden niet zien waarom wij niet mee wilden in de continue groei die zij voor ogen hadden.''

De activisten trapten op hun beurt op tenen, geeft Rijst toe. ,,De contacten verliepen lang niet alijd even vriendelijk. Maar dat was nu eenmaal nodig. Op die manier kregen we ze wel bij de les. Zeker op lokaal niveau werd er rekening met ons gehouden.''

Dat de Club van Rome in 1972 met het rapport 'Grenzen aan de groei' kwam, sterkte de vereniging. ,,Wij hadden zoiets van: zie je wel. Wij waren bezig geweest met de problemen in de polders van Noord-Holland. Nu waren er ineens wetenschappers die aangaven dat de mensheid in haar voortbestaan bedreigd zou worden wanneer we niet wat meer rekening met het milieu zouden houden.''

Tot 1977 dreef de contactgroep vooral op donaties van particulieren. Daarna kwam er bij de provincie subsidie los. Het werk, dat tot dan gedaan werd op zolderkamertjes en in caravans, kon in een professioneel jasje gestoken worden. Er kwam een vaste medewerker. ,,Op de vacature kwamen allerlei vage types en zijden sokken af. Mensen die dachten dat het ging om veel wandelingen in de natuur, waar af en toe eens een rapportje over geschreven moest worden.''

Daarom stapte Rijst uit de sollicitatiecommissie. ,,Ik besloot te solliciteren. Want onderzoekjes doen is één ding, maar een coördinator moet goede bezwaarschriften opmaken. Hij moet de publiciteit zoeken en de wet kennen. Dat is minstens even belangrijk.''

De activist kon aan de slag. In zijn eerste rede voor de huidige Milieufederatie Noord-Holland hield hij zijn publiek een zwartgallig toekomstbeeld voor. ,,Ik had zitten rekenen en was tot de conclusie gekomen dat er binnen 47 jaar geen natuur meer zou zijn in Nederland. Het was bedoeld om de mensen scherp te houden. Er liepen er rond die dachten weer in alle rust het veld in te kunnen trekken nu er een professionele waakhond was gekomen. Maar in feite zijn we ook nu nog van vrijwilligers afhankelijk.''

De Milieufederatie Noord-Holland is inmiddels behoorlijk veranderd. Rijst is benieuwd hoe de organisatie er in de toekomst uit zal zien. ,,Het is tegenwoordig een net kantoor met een directeur en een aantal medewerkers. Ik vraag me wel eens af of de organisatie niet te ver van de vrijwilligers komt af te staan.''

Overbodig is de milieubeweging in ieder geval nog lang niet. ,,Laatst hoorde ik weer een bestuurder zeggen dat er in Noord-Holland ruimte zat is. Als ik dat hoor, denk ik alleen maar dat er nog een hoop werk te doen is. Bovendien hebben we de verschraling van de natuur niet kunnen stoppen. Ik ben ook bang dat dat nog wel even doorgaat. Als ik door het veld loop, krijg ik allang geen pijn meer in mijn oren van het geschreeuw van de weidevogels. Het is er relatief stil als je het vergelijkt met vroeger.''

Asfalt, Schiphol, bollenteelt, bedrijventerreinen; Rijst is nog altijd fel als het om het milieu gaat. ,,Het moet echt anders. Snelwegen moeten op elkaar in plaats van naast elkaar. De bollenteelt verbruikt nog altijd honderden kilo's gif om maar veel geld te verdienen. Bedrijven krijgen grond voor een habbekrats omdat de overheid zo nodig werkgelegenheid wil creëren terwijl er geen personeel te krijgen is. Het gaat allemaal nog veel te makkelijk.''

Op 19 mei neemt Herman Rijst officieel afscheid van de Milieufederatie Noord-Holland. ,,Op de receptie komen onder andere enkele mensen van de Hoogovens, wat maar aangeeft dat de verhoudingen wat anders zijn komen te liggen. We hebben wel tegenstrijdige belangen, maar gaan ook correct met elkaar om. We blijven wel waakzaam. In zo'n ontspannen sfeer geef je makkelijker aan elkaar toe. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.''

Wat er gaat gebeuren nadat Rijst is afgezwaaid, weet de activist nog niet. ,,Ik ga in ieder geval de velden in. Ik heb jarenlang lyrische bezwaarschriften geschreven over plaatsen waar ik in geen tijden ben geweest. En daarna ga ik weer een rapportje schrijven, of andere activisten bijstaan met advies. Ik heb meer dan dertig jaar ervaring. Als vrijwilliger hebben ze vast nog wel wat aan me.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden