Waakhond Bit probeert ICT-projecten in toom te houden, maar dat lukt niet altijd

Het Data Center op de afdeling ICT van de Belastingdienst. Beeld ANP

Het Bureau ICT-toetsing (Bit) moet proberen digitale overheidsprojecten binnen de perken te houden. Dat lukt met wisselend succes. Vijf voorbeelden uit de Jaarrapportage 2018.

1 - Defensie

Defensie wil haar IT-infrastructuur vernieuwen. Het Bit begrijpt dat. Maar niet de manier waarop ze dat nu doet. ‘Het Bit vreest dat Defensie een grote investering doet zonder dat daar binnen enkele jaren belangrijke baten of verbeteringen tegenover staan. Daarnaast vindt het Bit dat Defensie zichzelf wel heel afhankelijk maakt van één leverancier. Defensie heeft ook weinig mogelijkheden om zeker te stellen dat deze leverancier presteert.’

Staatssecretaris Barbara Visser van defensie was blij met de aanbevelingen, schrijft ze aan de Tweede Kamer. ‘Maar bij grootschalige vernieuwing van IT-infrastructuur zijn bepaalde risico’s onvermijdelijk. De aanbevelingen van het Bit zijn goed in te passen in de benadering waarvoor Defensie heeft gekozen. Zij ­geven mij daardoor geen aanleiding om te kiezen voor een fundamenteel andere tactiek van de aanpak van het programma. Defensie kan ook juridisch gezien niet fors gaan afwijken van de vastgelegde aanpak.’

2 - De douane

De douane wil het digitale aangiftesysteem en de douanetariefvoorziening overhevelen naar een nieuw platform. ‘Het Bit ziet onvoldoende rechtvaardiging voor de forse investering in een nieuw platform. De bijdrage daarvan is hoogstwaarschijnlijk beperkt.’ Het Bit denkt ook dat de Belastingdienst de investering ­onderschat, en waarschuwt: ‘De ­leverancier kan nu wel zeer makkelijk geld verdienen, aangezien er tot op heden nauwelijks is onderhandeld over de prijs.’

Staatssecretaris Menno Snel van financiën sprak zijn grote waardering uit voor het advies van het Bit-team. ‘De conclusie dat er onvoldoende rechtvaardiging is voor de ­investering wordt door mij gedeeld. Evenals de vier andere bevindingen. De Belastingdienst is zich er, mede op basis van deze toets van het Bit, meer en meer bewust van geworden dat een vervanging van de hardware niet tot het gewenste resultaat zal leiden. Dat inzicht heeft binnen de Belastingdienst al geleid tot verbeteracties.’

3 - Digi-inhuur

Het IT-systeem Digi-inhuur voor de administratie rondom externe medewerkers ‘is in gevaar’, waarschuwde het Bit eind 2018. ‘Het is onduidelijk of en wanneer de leverancier alle gestelde eisen kan realiseren. En zelfs als dit lukt, denkt het Bit dat de kans klein is dat Digi-inhuur eind 2019 is ingevoerd. Belangrijkste redenen zijn het gebrek aan duidelijke afspraken over projectkosten, beheer en rollen, en het ontbreken van een duidelijke aanpak. Het Bit adviseert om op korte termijn te beslissen over de voortzetting van het project om te voorkomen dat de ­minister onnodig geld uitgeeft.’

Minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur en waterstaat verzekerde de Kamer ‘niet eerder tot invoering van Digi-inhuur over te gaan, voordat de genoemde punten zijn opgelost. De invoering begint daardoor later dan gepland.’

4 - Justitieel documentatiesysteem

Het ministerie van justitie en veiligheid wil het justitieel documentatiesysteem vernieuwen. Het Bit ziet daar geen reden toe. ‘De aangevoerde problemen met continuïteit, aanpasbaarheid en hoge beheerkosten in het huidige systeem ziet het Bit niet of nauwelijks. Voor zover ze al bestaan, ziet het Bit niet hoe de vervanging hier verbetering in brengt. Bovendien is de gekozen aanpak erg risicovol. Het Bit adviseert het project te beëindigen, en het huidige systeem te verbeteren.’

Minister Ferdinand Grapperhaus gaat echter door met het project. ‘De betrouwbaarheid is hoog en dat moet zo blijven. Dat het systeem nu goed functioneert is geen garantie voor de toekomst. Gezien de verouderde architectuur van het huidige systeem wordt het steeds moeilijker om het hoge betrouwbaarheidsniveau te kunnen halen’. Wel past hij oorspronkelijke plannen aan. 

5 - Persoonsgebonden budgetten

Het ministerie van volksgezondheid wil een systeem waarmee persoonsgebonden budgetten (pgb’s) worden geadministreerd, beoordeeld en uitbetaald. Doordat de oude processen en systemen te complex en fraudegevoelig waren, worden twee nieuwe systemen gebouwd. Maar het Bit heeft twijfels. ‘Er moet nog zoveel gebeuren en daarover ligt zo weinig vast, dat het Bit geen uitspraak kan doen of dit programma ooit gaat slagen. Met de huidige aanpak lukt dat in ieder geval niet.’ Vervolgens komt het Bit met een trits aanbevelingen en de conclusie: ‘Wanneer het onmogelijk is deze adviezen in zijn geheel over te nemen, adviseert het Bit om te stoppen met het huidige programma PGB 2.0.’

Minister Hugo de Jonge zet toch door. ‘Op basis van de huidige stand van zaken is mijn verwachting dat het systeem succesvol wordt ingevoerd.’ Hij wijst op ‘een positief beeld’ naar aanleiding van een proef van de gemeente Westland en het zorgkantoor van DSW. Samen met 1200 budgethouders en 3000 zorgverleners gebruiken zij het systeem al sinds 18 juni 2018 op proef.

Lees ook:  

De ICT-projecten bij de overheid zijn nog steeds een chaos

Opnieuw is er stevige kritiek op ICT-projecten bij het Rijk. Het bureau dat die uit, wordt wellicht opgeheven.

Van Rijn bekijkt alternatieven pgb

Staatssecretaris, ga op zoek naar alternatieven voor het huidige uitbetalingssysteem voor het persoonsgebonden budget (pgb). Haal vanwege aanhoudende problemen de verantwoordelijkheid daarvoor weg bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en leg die neer bij andere partijen: bij de gemeenten of zorgverzekeraars. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden