VVD zoekt in laatste week naar de premierbonus

Premier Mark RutteBeeld REUTERS

VVD-Tweede Kamerlid Han ten Broeke gaf zondagavond naar eigen zeggen ‘de kortste samenvatting van het Carrédebat’. Hij zag op het podium van het theater in Amsterdam ‘zeven lijsttrekkers, maar slechts één minister-president!’

Met nog iets meer dan week campagne voor de boeg, is de strategie van de VVD helder. Mark Rutte is niet alleen lijsttrekker, benadrukken de liberalen. Rutte is vooral leider van het land, al 6,5 jaar lang, een man die voor het eerst sinds de jaren negentig een kabinet de hele rit laat uitzitten. Een prestatie van formaat, zeker omdat hij het land ‘ uit de crisis heeft geholpen’. Zo iemand heeft recht op de ‘premierbonus’.

Joop den Uyl (PvdA) hintte in 1977 nadrukkelijk op die bonus, door de campagne in te gaan met de leus ‘Kies de minister-president’. Hij kreeg er tien zetels bij. In 1986 won zittend premier Ruud Lubbers (CDA) de verkiezingen. De slogan ‘Laat Lubbers zijn karwei afmaken’ resulteerde in negen extra zetels. Wim Kok (PvdA), de laatste premier die zijn kabinet niet voortijdig zag vallen, werd in 1998 beloond met een zetelwinst van acht. In de verkiezingsleus van de PvdA was het niet nodig te verwijzen naar het feit dat Kok minister-president was geweest. De partij hield het op een eenvoudig ‘Kies Kok’.

De premierbonus bestaat dus wel degelijk, een aantrekkelijk vooruitzicht voor de VVD. De ontmoeting in Carré van zondagavond was het eerste tv-debat van Rutte. Nadrukkelijk profileerde hij zich als staatsman, iemand die boven de partijen wilde staan. Veelzeggend was het debatje met D66-lijsttrekker Alexander Pechtold, die Rutte aanviel op zijn soms ambivalente houding ten aanzien van Europa. 

De VVD-leider wees Pechtold erop dat D66 tegen de vluchtelingendeal met Turkije heeft gestemd. Rutte: “Praktische oplossingen bedenken in de arena van de politiek, ook dat is het werk van de minister-president. En uw reactie heeft wat mij betreft laten zien dat u er nog niet aan toe bent.”

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld ANP

Leiderschap

Later op de avond probeerde Rutte te onderstrepen dat alleen hij geschikt is voor het Torentje. Nederland heeft, aldus de VVD’er, behoefte aan leiderschap dat hij al heeft laten zien de afgelopen jaren. “Wat partijen verbindt”, zei de premier. En hij wees op zijn ‘internationale ervaring en netwerk’.

De VVD ziet aan de peilingen, die inmiddels bijna dagelijks verschijnen, dat de zo gedroomde tweestrijd met de PVV niet loskomt. In plaats daarvan kruipen CDA, D66 en GroenLinks langzaam omhoog. De leiders van deze partijen hebben al hardop geroepen dat zij minister-president willen worden. 

Rutte ziet ook hoe CDA-leider Sybrand Buma zichzelf deze campagne profileert als het alternatief voor de VVD-en PVV-stemmer: hamerend op de bescherming van de Nederlandse identiteit (‘laat schoolkinderen het Wilhelmus zingen’) en uitgesproken kritisch op de uitwassen van de islam.

De peilingen maken voorlopig nog nog iets duidelijk: het kan goed zijn dat de verkiezingen vijf, of misschien zelfs zes partijen opleveren die ongeveer even groot zijn. Een moeilijke formatie dreigt, in aanloop naar een kabinet met mogelijk vier of meer deelnemers. De VVD zal de resterende acht dagen duidelijk willen maken dat maar één man in staat is dit ingewikkelde proces in goede banen te leiden.

De premierbonus wordt overigens niet altijd geïncasseerd, weet ook Rutte. In 2010 probeerde minister-president Jan Peter Balkenende (CDA) het nog één keer. Het resultaat is bekend. Twintig zetels verlies. Einde oefening.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden