VVD wil de grenzen sluiten

De VVD heeft een stormpje ontketend met haar voorstel om de Europese grenzen te sluiten voor vluchtelingen. Het wordt als 'onrealistisch' weggezet. Waarom heeft de grootste coalitiefractie het dan toch op tafel gelegd?

Onrealistisch plan voor minder vluchtelingen...

Sluit de Europese buitengrenzen af. Laat asielzoekers alleen nog op uitnodiging naar dit continent komen. Vang alle andere vluchtelingen op in 'veilige havens' in de eigen regio. Dit is - in een notendop - het plan dat de VVD-fractie zondagavond lanceerde en dat direct het etiket 'volstrekt onhaalbaar' kreeg.

Waarom onhaalbaar? Eenvoudig, zegt René Bruin van UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties: "Het VN-Vluchtelingenverdrag uit 1951 ligt in de weg." Dat geeft vluchtelingen het recht in een ander land asiel aan te vragen. Als de VVD haar zin wil krijgen, moet Nederland het Vluchtelingenverdrag opzeggen. Een onrealistische gedachte. In 1998 dreigde toenmalig VVD-Kamerlid Jan Rijpstra met opzegging, maar hij kwam daar onder druk van de Tweede Kamer van terug. Premier Kok zei: "Het gaat om mensenrechten. Letterlijk. Dat verdrag acht ik van wezenlijk belang voor onze rechtsstaat."

Het VVD-plan botst ook met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), mede door Nederland geratificeerd. In 2012 deed het Europees Hof een belangrijke uitspraak met dit verdrag in de hand, vertelt Bruin. "Italië had een vluchteling die de Middellandse Zee was overgestoken geweigerd asiel aan te vragen. Toen de man terug was in Libië, klaagde hij Italië aan. Het Hof gaf hem gelijk. Asiel aanvragen is een recht." Nederland zal dus ook dit Europese verdrag moeten afschrijven, concludeert Bruin.

Dan is er nog de enorme politieke weerstand tegen het VVD-voorstel. PvdA-leider en coalitiegenoot Diederik Samsom sprak al het woord 'onaanvaardbaar' uit. De meeste oppositiepartijen klinken niet veel milder. Volgens Kamerlid Gerard Schouw (D66) komt het plan 'rechtstreeks uit de koker van de PVV'. GroenLinks zal vandaag voorstellen dat vluchtelingen bij ambassades van Europese landen asiel kunnen aanvragen, zodat zij niet meer de levensgevaarlijke boottocht over de Middellandse Zee hoeven te maken. ChristenUnie heeft een debat over de kwestie aangevraagd met de nieuwe VVD-staatssecretaris Klaas Dijkhoff (vreemdelingenzaken). Noemenswaardige steun voor de VVD in het debat is uitgesloten.

De liberalen willen met het sluiten van de buitengrenzen de migratie naar Europa ontmoedigen. 'Dit jaar alleen al hebben ruim drieduizend migranten hun leven verloren op de Middellandse Zee', schrijft VVD-Tweede Kamerlid Malik Azmani in zijn migratienota. Het is zeer de vraag of mensensmokkelaars onder de indruk zijn van afgesloten buitengrenzen. "De VVD wil een hoog symbolisch hek om Europa heen zetten", zei hoogleraar migratiestudies Han Entzinger gisteren tegen de NOS. "Maar hoe hoger dat hek is, hoe hoger de prijzen worden die de smokkelaars aan vluchtelingen zullen vragen." Hun werk wordt dus nog lucratiever. Het is overigens onduidelijk hoe de VVD vluchtelingen die met een toeristenvisum per vliegtuig reizen, wil tegenhouden.

René Bruin mist uitleg over wat 'veilige havens' zijn. 97 procent van de ongeveer vier miljoen gevluchte Syriërs verblijft nu al in de regio, meestal in overvolle kampen. Bruin: "Wat is volgens de VVD een stabiel land? Ethiopië, Tanzania, Kenia? Alsof daar alles koek en ei is. Libanon? Daar zijn al te weinig basisvoorzieningen als onderwijs en hulpverlening. Wil de partij echt dat daar, waar het water de mensen aan de lippen staat, nog meer vluchtelingen komen?"

undefined

...maar waarom komt de VVD er dan mee?

Met het voorstel om de Europese buitengrenzen voor asielzoekers te sluiten en te zorgen voor opvang in de regio waar ze vandaan komen, heeft VVD-Kamerlid Azmani een zeer gevoelige snaar geraakt bij coalitiepartner PvdA. Van die kant klonk het 'onaanvaardbaar' direct, nadat Azmani zondagavond op tv zijn plan had gelanceerd.

'Onaanvaardbaar': dat riekt naar crisis, naar het einde van de samenwerking tussen PvdA en VVD. Maar zo heet wordt de soep niet gegeten. Met dit nieuwe plan is de VVD bezig het eigen profiel op te poetsen met als doel Geert Wilders en diens PVV de wind uit de zeilen te nemen. Hoewel het asielbeleid in deze kabinetsperiode in handen is van een VVD-staatssecretaris - eerst Fred Teeven, nu Klaas Dijkhoff - moet het in de ogen van diegenen die een hard asielbeleid voorstaan, lijken alsof de PvdA op dat terrein de dienst uitmaakt.

De PvdA-aanhang zal misschien opkijken van die visie, maar een feit is dat de sociaal-democraten in de afgelopen twee jaar een aantal behoorlijke verzachtingen van het asielbeleid voor elkaar hebben gekregen. Zo werd in het regeerakkoord het kinderpardon geregeld.

Na de vorig jaar voor de PvdA desastreus verlopen gemeenteraadsverkiezingen ging op verzoek van PvdA-leider Diederik Samsom bovendien de strafbaarstelling van illegaal verblijf van tafel. Hij moest daarvoor aan de VVD een hoge prijs betalen, dat dan weer wel: 500 miljoen aan lastenverlichting. Ook dwong de Tweede Kamer een humaner detentiebeleid af nadat een Russische asielzoeker overleed in een cel, waarin hij niet had behoren te zitten.

Bij de VVD vonden ze het kennelijk tijd worden voor een eigen, krachtig tegengeluid. Dat het plan volstrekt onhaalbaar is, doet niet ter zake. Het gaat om het profiel. Immers, de VVD-top weet ook wel dat het voorstel in strijd is met internationale verdragen en Europese regelingen. En ook is er geen meerderheid voor in de Tweede Kamer.

Pikant is wel dat de twee nieuwe liberale bewindslieden van veiligheid en justitie (naast Dijkhoff is dat diens politieke baas Ard van der Steur) beiden als Tweede Kamerleden de discussies in de fractie over het plan nog moeten hebben meegemaakt. Het zal interessant zijn te zien hoe ze daar nu als minister en staatssecretaris mee om zullen gaan. Maar dat ze er in Brussel serieus mee de boer op gaan, is - in deze coalitie met de PvdA - onmogelijk.

Ondertussen heeft de VVD wel een ernstig probleem aangekaart. De voortdurende asielstroom over de Middellandse Zee heeft het afgelopen jaar alleen al tot de verdrinkingsdood geleid van drieduizend mensen. Iedereen is het er dan ook over eens dat er een einde moet komen aan dat menselijke drama. Hoe dat moet gebeuren, daarover gaat de discussie. En die krijgt dankzij het VVD-plan een extra impuls.

Opinie 21, commentaar

VVD trekt verkeerde conclusie

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden