Column

VVD viert feestje met nivellering van de omroep

Sander Dekkers laconieke mededeling is dat als de kerken hun erediensten en vieringen willen uitzenden, ze dat zelf maar moeten betalen. Beeld ANP
Sander Dekkers laconieke mededeling is dat als de kerken hun erediensten en vieringen willen uitzenden, ze dat zelf maar moeten betalen.Beeld ANP

Bijna zestig jaar na hun eerste pogingen lijkt het de VVD en de PvdA te lukken het pluriforme omroepbestel de nek om te draaien. De plannen van de liberale staatssecretaris Sander Dekker voorzien in een doorbraak naar een publieke omroep met een algemeen karakter, waarin de NPO de regie krijgt en de omroepverenigingen op afstand worden gezet. De doorbraak mag historisch worden genoemd, een ommekeer in de langdurige machtsstrijd tussen christelijk en niet-christelijk Nederland om de dominantie in het publieke domein.

In die strijd zullen de komende tijd nog wel meer omslagen zijn te noteren, nu het CDA niet meer nodig is voor de macht. VVD-leider Rutte zei twee weken terug op het congres van zijn partij blij te zijn dat de liberalen met de PvdA 'vol gas' kunnen geven in kwesties van immateriële aard. De retoriek maakte niet alleen duidelijk dat de VVD ook in zaken van ethische aard een partij van autorijders blijft, maar vooral dat zij toe is aan een liberale revanche na het ongelukkig gedoogavontuur, dat haar zelfs in de armen van de orthodox-gereformeerde SGP dreef.

De liberalen snakken naar een 'vrijheidsfeestje', zoals een partijlid het op het congres uitdrukte. De jonge Sander Dekker lijkt daartoe de kans te bieden met zijn omroepplannen, die een eind in de richting gaan van wat de VVD en een deel van de PvdA in de jaren vijftig voor ogen stond: een algemeen of nationaal televisiebestel naar het model van de BBC. Beide partijen verzetten zich tegen de inrichting van het bestel langs de lijnen van de verzuiling, maar verkeken zich op de macht van de omroepverenigingen in Hilversum en hun verdedigers in Den Haag.

In dat enge perspectief zou er nu iets te vieren zijn. De vraag is wel hoe liberaal het is het omroepbestel een algemeen karakter te geven met het risico van culturele eenvormigheid. De tijd van de verzuiling is weliswaar voorbij, maar daarmee zijn de levensbeschouwelijke verschillen niet verdwenen. Het huidige bestel is al erg verwaterd, maar brengt die verschillen nog op fijnzinnige wijze tot uitdrukking in de zendtijd die aan kerken en genootschappen van christenen, joden, moslims, boeddhisten, hindoes en humanisten wordt geboden.

Dekker trekt de relatief geringe subsidie (16 miljoen euro) aan deze zendgemachtigden in en brengt daarmee hun bestaan direct in gevaar. Zijn laconieke mededeling is dat als de kerken hun erediensten en vieringen willen uitzenden, ze dat zelf maar moeten betalen. Het is een uitleg van het principe van scheiding tussen kerk en staat die de laatste jaren populair is geworden in de VVD, maar meer totalitaire dan liberale trekken vertoont, omdat zij de staat tegenover de kerk plaatst.

De staat is in deze optiek een seculier bolwerk dat zich teweer stelt tegen elke religieuze invloed in het publieke domein. Dat klinkt misschien logisch in een partij van autorijders, maar is historisch en rechtsstatelijk onzin. Gevaarlijke onzin, waarvan het verbod van de liberale burgemeester Van Aartsen van Den Haag om kerken als stemlokaal te gebruiken nog de onschuldigste, maar ook de meest onnozele, uitwerking was.

Veel ernstiger is een beleid van culturele nivellering en gelijkschakeling op terreinen van omroep, onderwijs en kunsten. De dreiging daarvan is reëel, temeer daar de PvdA op dit vlak al jaren geen duidelijke opvattingen meer heeft en maar wat met de windvlagen van de tijd meewappert. In 2009 gaf de sociaal-democratische mediaminister Plasterk de pluriformiteit van het bestel nog een extra klemtoon met de toelating van de mini-omroepen WNL en Powned. Nu gaat hij kennelijk mee in de nivelleringsdrift.

In de grond is het scheidingsprincipe, opgevat als waarborg voor een staats- en kerkvrije ruimte voor de burgers, heel liberaal. Het kan worden beschouwd als de vertaling van het beroemde 'sapere aude', waarmee filosoof Kant de essentie van de Verlichting op de kortst mogelijk wijze samenvatte: durf te weten.

De liberale staatssecretaris van onderwijs, cultuur en wetenschappen Dekker wil nu, in een wereld die snel kleiner wordt, de mogelijkheden om kennis van andere levensbeschouwingen en religies te vergaren, domweg beknotten. Dat levert een heel wat betere reden voor ontslag op dan de creatieve, maar niet door kwade wil gedreven bonnen-administratie van diens collega Co Verdaas.

Het is dus altijd oppassen geblazen als liberalen een neutrale overheid prediken. Wat bedoelen zij dan precies? Het scheidingsprincipe zoals dat in 1791 in Amerika, de eerste moderne democratie, en korte tijd later in Nederland vorm heeft gekregen, houdt in dat de overheid geen partij kiest voor een bepaalde godsdienst of levensovertuiging en iedere burger vrij laat in het belijden, praktiseren en uitdragen van zijn religie. Dat laat de overheid alle ruimte voor de burgers de voorwaarden voor deze vrijheid te scheppen.

Het revanchisme in de Kulturkampf tussen christelijke en niet-christelijke partijen is een slechte raadgever in een open Nederland. Deze strijd heeft een sterk provinciaals karakter en is niet voor niets in alle hevigheid weer losgebarsten sinds het land uit vrees voor de islam naar binnen keerde.

De ironie is dat niet de moslims, maar de partijen die het begrip 'vrijheid' in hun naam voeren, voor de vrijheid de grootste bedreiging zijn. En de PvdA? Die staat erbij en kijkt ernaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden