VVD maakt gulle gevers bekend

Nieuwe partijregels door aanstaand kabinetsvoorstel eigenlijk alweer achterhaald

Met nieuwe regels voor giften wil de VVD meer openheid van zaken geven over de geldstromen binnen de partij. Na een reeks integriteitsaffaires wil de partij benadrukken dat zij staat voor 'openheid, transparantie en onafhankelijkheid'. Daar hoort ook het bekendmaken van gulle gevers bij - iets waar de VVD, die van alle partijen het meeste particuliere geld weet binnen te halen, lange tijd niet op zat te wachten.

Deels overlappen de nieuwe, gisteren bekendgemaakte VVD-richtlijnen met een wet die sinds vorig jaar geldt. Die verplicht landelijke politieke partijen om donateurs die tussen de 1000 en 4500 euro schenken te registreren en sympathisanten die meer dan 4500 euro geven, openbaar te maken. Zo moet worden voorkomen dat bedrijven of belangenorganisaties anoniem invloed kunnen kopen.

Nieuw is dat de liberalen anonieme giften niet meer zullen accepteren. Ook zullen zij gegeven bedragen hoger dan 4500 euro voorafgaand aan verkiezingsdagen bekendmaken, waar de wet slechts één jaarlijkse rapportageplicht voorschrijft. Ook gaat de partij verder door alle donaties van meer dan 25 euro te registreren en schenkingen boven de 1000 euro vooraf ter goedkeuring voor te leggen aan de betreffende afdeling.

Zo moet een affaire als die rond VVD-staatssecretaris Frans Weekers voorkomen worden. Die kwam na de laatste Kamerverkiezingen even in opspraak omdat zijn campagne gesponsord bleek via de Roermondse wethouder Jos van Rey. Langs de snelweg verscheen een groot reclamebord om de kandidatuur van de huidige staatssecretaris van financiën te steunen. Weekers was vergeten te vragen wie de financiers achter deze geste waren.

Onder de huidige regels had Weekers voor die sponsoring vooraf toestemming moeten vragen aan het VVD-bestuur. Zouden deze gevers meer dan 4500 euro hebben gestort, dan had de partij hen voorafgaand aan de verkiezingen vrijwel zeker bekend moeten maken. Een woordvoerder van de partij: "Ik weet niet wat dat reclamebord waard was. Meer dan 4500 euro? Daar durf ik niets over te zeggen."

Naast de kwestie-Weekers liggen ook andere gevoelige affaires ten grondslag aan de nieuwe VVD-lijn, zoals die rond oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers, inmiddels veroordeeld voor drie jaar cel voor witwassen en corruptie, en de Schiedamse burgemeester Wilma Verver, die haar macht misbruikte.

Volgens partijvoorzitter Benk Korthals passen de nieuwe regels "in de door de VVD ingezette lijn van nog meer transparantie rond integriteit". Juist nu de VVD zich opwerkt tot belangrijke bestuurlijke partij, moet integriteit "bij iedereen tussen de oren zit", aldus Korthals vorig jaar in gesprek met deze krant.

Voor de VVD mag het reglement dan een 'aanscherping' heten, veel partijen hanteren al een fors strikter beleid dan de wet voorschrijft. Zo maakt de PvdA alle giften vanaf 500 euro bekend en accepteert het, evenals de SP, alleen geld van burgers. Om die reden schrapte de PvdA jaren geleden de jaarlijkse bijdrage van Reaal, het vroegere verzekeringsbedrijf van de FNV. Ook het CDA hanteert al een paar jaar regels zoals de VVD die nu bekendmaakt.

Bovendien zijn er nieuwe normen in aantocht die het VVD-reglement alweer achterhaald maken. Minister Ronald Plasterk van binnenlandse zaken wil de bestaande wet ook laten gelden voor lokale partijen en afdelingen. De grens voor het openbaar maken van gevers wil hij daar verlagen: landelijk moet de naam bij een gift vanaf 4500 euro bekend worden gemaakt, lokaal moet dat wat Plasterk betreft vanaf 1000 euro gebeuren. Juist op gemeenteniveau is omkoping een risico, is een veelgehoorde klacht, ook binnen de PvdA.

Dat de VVD nog niet op die nieuwe regels vooruitloopt, komt doordat deze in december zijn voorgesteld, aldus een woordvoerder van de VVD. "Toen was nog niet bekend dat het kabinet met een voorstel zou komen dat nog verder gaat. Maar als dat voorstel wordt aangenomen, gaat ook de VVD de regels verder aanpassen uiteraard."

PVV houdt de boeken dicht
De PVV onttrekt zich nog aan transparantie over haar financiering. De partij bestaat formeel niet. De PVV is een vereniging, met twee leden, en er is een stichting die giften incasseert. Partijleider Geert Wilders tracht op die manier zo weinig mogelijk opening van zaken te geven over de inkomsten van de partij en de herkomst daarvan. De PVV heeft zich altijd fel verzet tegen de maatregel om de afzender van giften boven 4500 euro bekend te maken en kondigde aan 'de mazen van de wet op te zoeken'. De minister van binnenlandse zaken kan boetes opleggen tot maximaal 25.000 euro aan partijen die geen openheid geven over de geldstroom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden