VVD'er speelt bal èn man

“Gewoon jezelf zijn”, luidde in zijn Haagse hoogtijdagen het liberale gedachtengoed van Ed Nijpels. Hij is wel eens pesterig een 'Veronica-liberaal' genoemd, zorgeloos maar een beetje oppervlakkig. Dat Ed Nijpels nog steeds gewoon zichzelf wil zijn, bewees hij gisteren weer. Volslagen onverwacht kondigde hij zijn vertrek aan als burgemeester van Breda. Hij heeft het wel gezien in de stad. Hij wil wel weer eens iets anders.

Vijfenveertig jaar is Ed Nijpels nu, en in bestuurlijk en politiek opzicht heeft hij er al meer dan een half leven opzitten. Hij was eerder Kamerlid, fractievoorzitter, minister. In Breda loopt zijn ambtstermijn eigenlijk pas over een jaar af. En omdat Nijpels zelf altijd om het hardst heeft geroepen dat hij de rest van zijn leven in Breda wilde blijven, hielden velen er rekening mee dat hij zou bijtekenen. Niet dus. Nijpels blijkt het vooral over het wonen in Breda te hebben gehad.

Wat het werken betreft, zoekt hij het per 1 juli buiten de stad en buiten Brabant. Het hoofdkantoor van de Twaalf Provinciën Landelijke Arbodienst, waar hij president-directeur wordt, staat in Den Haag. En niet op zomaar-een-plek. Nijpels komt te zetelen aan het statige Lange Voorhout, op twee minuten lopen van het Binnenhof. Het loopplankje naar een terugkeer naar de landelijke politiek is in fysiek opzicht alvast uitgelegd.

Vlakbij, nog in de oude vergaderzaal van de Kamer, vierde Nijpels als jongste fractievoorzitter ooit triomfen. Maar dat is inmiddels ook al meer dan een decennium geleden. In 1982 behaalde Nijpels voor de VVD een historische zetelwinst, waarvan later steeds werd gezegd dat die nooit meer geëvenaard zou worden - tot Bolkestein kwam. In 1986 was de euforie alweer voorbij. Onder Nijpels ruziede de VVD-fractie zich van de ene affaire naar de andere, en het gevolg was een groot stemmenverlies.

In zijn column in Trouw beschreef VVD'er Theo Joekes onlangs hoe fractievoorzitter Nijpels toen door het Kamerlid Bolkestein van zijn voetstuk is gehaald. De rest van de fractie steunde de actie. “Bolkestein was veertig minuten aan het woord en liet van het karakter noch van het beleid van Nijpels tussen 1982 en 1986 een spaan heel. (...) Tragisch? Nee, op zijn best zielig. Boontje kwam om zijn loontje”, aldus Joekes.

Omdat de buitenwacht niet mocht weten dat de VVD de bij de kiezers zo populaire 'Edje Raketje' had verstoten, kreeg hij als troostprijs een ministerschap. Dat ministerschap bracht Nijpels zijn kans op revanche. Hij was binnen no time de meest geroemde vakminister, en niet alleen omdat het onderwerp milieu in die jaren op brede maatschappelijke aandacht kon rekenen.

“Als een wervelwind trok hij door het departement, deskundig, inspirerend, enthousiast”, zei zijn secretaris-generaal. Nijpels werd een echte milieu-bekeerling. Als VVD-minister durfde hij zelfs de aanval te openen op de auto. Bij een deel van zijn conservatieve achterban had hij het toen definitief verbruid, wat goed viel af te meten aan het plotselinge verdwijnen van Nijpels uit het Stan Huygens-journaal in De Telegraaf.

Ed Nijpels maakte uiteindelijk als milieuminister mee hoe een kabinet viel over het reiskostenforfait. Daarna leek zijn Haagse carrière voorbij. Hij vertrok in 1990 naar Breda om er burgemeester te worden. De keus voor Breda was niet vreemd. Nijpels komt uit de streek. Hij ging naar huis, al was het een beetje vroeg voor een man van veertig.

Vooral het afgelopen jaar heeft Ed Nijpels kunnen ervaren dat er nog heel wat komt kijken bij het besturen van een middelgrote stad als Breda (130 000 inwoners).

Het nieuwe Chassé-theater in het centrum van de stad kostte eind vorig jaar het college van burgemeester en wethouders de kop. Vier wethouders zagen zich gedwongen om af te treden nadat voor de zoveelste keer was gebleken dat het nieuwe theater nòg duurder zou uitvallen en nòg later opgeleverd zou worden dan in de vorige, ook al in rode cijfers geschreven planning.

En de vier wethouders waren niet de eersten die sneuvelden in de Bredase versie van de Stopera-affaire. Drie andere wethouders waren hen al voorgegaan. Na de laatste en knallende crisis van november bleef alleen Nijpels over als bestuurder van Breda. Blijkbaar werd hij niet op het debâcle aangekeken, zelfs al zit de stad de komende decennia opgescheept met een jaarlijks extra begrotingstekort van 6,4 miljoen gulden.

Ed Nijpels is als enige de crisis ongeschonden doorgekomen. Er gingen zelfs stemmen op om de VVD-burgemeester maar in zijn eentje te belasten met het bestuur, aangezien in de gemeenteraad een hopeloze ruzie was uitgebroken over de vraag hoe de vier lege stoelen weer gevuld moesten worden. Vlak voor Kerst was het college weer compleet.

Nijpels is altijd een warm voorstander geweest van de bouw van een prestigieus theater-complex in zijn stad, zelfs als het flink wat zou kosten. “Er is geen enkele reden waarom we hier in Brabant niet even goede culturele en infrastructurele voorzieningen zouden hebben als in het westen van het land”, is en was zijn standpunt. Nijpels wil de provincie 'stadser' maken en wijst er ook in het belang van de werkgelegenheid keer op keer op dat Brabant één van de grootste provincies is van het land.

In zijn drang om Breda op te stuwen tot grotere hoogten, kwam Nijpels de afgelopen jaren steeds weer in botsing met de burgemeesters van de kleine gemeenten rond de stad en met het provinciebestuur. Breda kreeg bij de gemeentelijke herindeling niet de uitbreiding van het grondgebied waarop het hoopte. De VVD-burgemeester ziet er deels een complot in van het CDA, dat juist op het Brabantse platteland veel macht heeft (of had). CDA-statenfractievoorzitter Houben kreeg van Ed Nijpels vorig jaar de volle laag. Houben was 'onbetrouwbaar' en een 'bestuurlijke chaoot'. Het was een klassieke Nijpels-tackle: op de bal én op de man.

Buiten zijn eigen stad raakte Ed Nijpels vorig jaar als bestuurder wel even in opspraak. Dat ging over het gokkastenbeleid. Nijpels gebruikte zonder de vereiste toestemming zijn eigen gemeente voor een omstreden experiment met een nieuw type gokautomaten. Dat hij dat deed als voorzitter van de onafhankelijke commissie die juist in opdracht van de regering moest uitzoeken hoe de zwaar verslavende 'piekautomaten' uit de horeca verbannen kunnen worden, maakte de kritiek op Nijpels alleen nog maar groter.

Kritiek kwam er ook uit Rotterdam, van de fans van voetbalclub Feyenoord, die dankzij Ed Nijpels de risicowedstrijd tegen NAC niet mochten bijwonen uit angst voor knokpartijen. De fans wisten het Nijpels betaald te zetten: ze verbouwden met 2 000 man alsnog de binnenstad van Breda. Nijpels nam dat het Feyenoord-bestuur mede kwalijk en noemt Feyenoord sindsdien “een club die op alle niveaus gebukt gaat onder een schrijnend gebrek aan beschaving.”

Nijpels' blijvende bemoeienis met het natuur- en milieubeleid in Nederland leveren hem tegenwoordig niet zoveel publiciteit meer op. Bij de presentatie van het jaarverslag van het Wereld Natuurfonds Nederland, waarvan hij voorzitter is, haalt hij even de krant. Nijpels is ook voorzitter van de Raad voor het milieubeheer, een adviescollege dat ook het huidige paarse kabinet geregeld op de vingers tikt over het natuur- en milieubeleid.

Het had er alles van dat Nijpels definitief een beroepsbestuurder was geworden, dat de politieke drang er af was. Zijn vertrek kwam gisteren zowel in Breda als in Den Haag als een verrassing. Niemand wist dat Nijpels toch nog dat rusteloze in zich had.

Achteraf krijgt opeens Nijpels' aanval op Bolkestein, afgelopen maart in een interview met NRC Handelsblad een andere lading. Nijpels viel de man die hem van de troon stootte hard aan en plaatste kanttekeningen bij de enorme verkiezingswinst van de VVD tijdens de statenverkiezingen. Nijpels noemde Bolkestein een 'opportunist', die handig inspeelt op angsten voor buitenlanders. Een deel van de VVD-winst bestond volgens Nijpels uit stemmen die Bolkestein heeft weggekaapt bij de CD en CP'86.

Was het zomaar een oprisping van een Brabantse burgemeester, of een visitekaartje van een politicus die de paarse politiek zelf ook graag in de praktijk wil meemaken, met een tussenstop binnen het bedrijfsleven? Wie was ook alweer die VVD-politicus die altijd beweert dat ook politici recht hebben op een tweede leven? Juist: Bolkestein, Nijpels' vroegere rivaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden