VVD en PvdA kiezen bewust voor ramkoers

Het kabinet speelt met vuur door de oppositie niet bij de begroting te betrekken, stelt Peter van der Heiden.

Het lijkt heel mooi en heel dualistisch, het besluit van het kabinet om niet langer te onderhandelen met de verschillende oppositiepartijen over de rijksbegroting voor het komende jaar. Dualistisch, omdat het eigenlijk natuurlijk ook niet hoort: het opstellen van een begroting behoort aan de regering, niet aan (een deel van) de Tweede Kamer, die pas in beeld dient te komen als de begroting wordt vastgesteld. En het heeft iets moois omdat het kabinet aan zelfvertrouwen gewonnen lijkt te hebben. Maar het doet ook wat denken aan de periodieke lemmingentrek - dieren die zich blijmoedig doch suïcidaal over een klif storten om plaats te maken voor hun soortgenoten.

De precieze beweegredenen voor het afgebroken begrotingsoverleg zijn niet bekend, de betreffende fracties hebben slechts te horen gekregen dat het kabinet verder overleg niet nodig acht. Dit kan twee dingen betekenen: óf het kabinet gaat er vanuit dat voldoende parlementaire steun verzekerd is, óf die steun was bij de oppositie niet te halen. Voor het laatste zijn meer aanwijzingen dan voor het eerste.

Dure gedoogsteun
De onderhandelingsrondes voor het zomerreces leverden niets op dat zelfs maar in de buurt kwam van een akkoord. CDA, GroenLinks en D66 verkopen hun gedoogsteun duur: zij willen een duidelijke vinger in de begrotingspap als beloning voor hun stem en het voortbestaan van het kabinet. Om het nog wat te compliceren stellen deze partijen ook nog eens alle verschillende voorwaarden, waarbij de inwilliging van de wensen van de één de kans op steun van de ander weer verkleint. En PVV en SP waren van het begin af aan al afgehaakt; daar hoeft Dijsselbloem niet aan te kloppen. Al met al een lastige positie voor het kabinet, dat weliswaar voldoende zetels in de Tweede Kamer heeft, maar deze nog altijd in de senaat ontbeert.

De recente economische cijfers maken de kans ook niet groter dat welke oppositiepartij dan ook het kabinet zal steunen. Nu Nederland is afgegleden naar de positie van slechtste leerling in de Europese klas - zelfs Griekenland doet het economisch beter - lijkt de bereidheid van de oppositie tot coöperatie nog verder gedaald. In koor roepen de partijleiders dat de groeicijfers aantonen dat het het kabinetsbeleid is dat zorgt voor deze tegenvallende prestatie, waarmee de kans dat zij het kabinet zullen steunen nog verder gedaald is. Daarmee zouden zij immers medeverantwoordelijk worden voor dit beleid, en hun aantrekkelijke positie bij eventuele verkiezingen verliezen.

Met het besluit lijkt het kabinet duidelijk een ramkoers ingezet te hebben - wellicht óók met het oog op verkiezingen. Dat zijn niet per se verkiezingen voor de Tweede Kamer, maar eerder de gemeenteraadsverkiezingen die maart volgend jaar gehouden worden. De peilingen laten zien dat de regeringspartijen weinig heil hoeven te verwachten bij een stembusgang bij ongewijzigde verhoudingen: zowel de VVD als de PvdA staan op een megaverlies. Vooral voor de PvdA zal dat pijn gaan doen, aangezien zij, meer dan de VVD, een sterk belang hecht aan lokale macht. Er is de sociaal-democraten dan ook veel aan gelegen om deze situatie om te buigen.

Dat kan op twee manieren. In de eerste plaats kan dat door daadkrachtig te opereren binnen de regering en meer dan nu een PvdA-stempel op het beleid te drukken. Zich uitleveren aan de oppositie past daarin niet, de nu ingezette ramkoers wel. Op één voorwaarde natuurlijk: het kabinetsbeleid moet dan wel op korte termijn vruchten afwerpen. Dat betekent: op korte termijn economische groei en op zijn minst geen verslechtering meer van de werkgelegenheidscijfers. Daarmee zou de PvdA de SP de wind enigszins uit de zeilen kunnen halen.

De andere manier is het scenario van het kabinet-Balkenende IV - dat steeds waarschijnlijker lijkt te worden. Begin 2010 stond de PvdA, net als nu, op dertien zetels in de peilingen. Kort voor de gemeenteraadsverkiezingen veroorzaakte de partij een kabinetscrisis, waardoor zij niet gebonden aan het kabinetsbeleid de gemeenteraadsverkiezingen in kon, die aanmerkelijk gunstiger uitpakten dan de peilingen.

Het zal mij niet verbazen als het op dit scenario uitdraait. Hoe dan ook speelt het kabinet met vuur door de oppositie niet te betrekken bij de begroting. Maar het lijkt erop dat PvdA en VVD er weinig zin in hebben om dit kabinet, dat veel kost en weinig opbrengt, in stand te houden en dus om als lemmingen op de klif af te lopen. Misschien ligt er wel een matrasje onder, je weet maar nooit.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden