VVD beleeft pijnlijke middag

Premier Rutte tijdens het debat over het nieuwe Griekse steunpakketBeeld anp

Het piepte en kraakte bij de VVD. Dat de liberalen met tegenzin akkoord zouden gaan met financiële steun aan Griekenland hadden ze voorafgaand aan het Kamerdebat al bekendgemaakt. Een tegenstem zou Nederland binnen Europa isoleren en de eigen premier Mark Rutte in een lastig pakket brengen. Maar het debat eindigde pijnlijker dan verwacht.

Het begon bij de keuze om, net als coalitiepartner PvdA, niet de fractievoorzitter maar de financieel woordvoerder te sturen. Het idee was om zo het belang van het debat te relativeren. Alle oppositiepartijen stuurden wel hun leiders, die meer geoefend zijn om in de schijnwerpers spitsvondige steken uit te delen.

Startblokken
PvdA-Kamerlid Henk Nijboer werd gespaard, maar toen zijn VVD-collega Mark Harbers het woord nam stond de oppositie in de startblokken. "Waarom zit fractievoorzitter Zijlstra niet eens in de zaal", vroeg CDA'er Sybrand Buma zich af. D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold deed er een schepje bovenop. "Van de tien eisen die de VVD in juli aan een akkoord stelde, zijn er misschien anderhalf gerealiseerd. Ik snap wel dat Zijlstra de verdediging niet aandurft, maar ik heb medelijden met Harbers dat hij wordt gestuurd." Hoon viel Harbers ten deel toen hij vervolgens afzag van spreektijd in de tweede termijn van het debat.

Om de spagaat van de VVD nogmaals te onderstrepen diende Pechtold een motie in waarin hij steun uitsprak voor leningen aan Griekenland. Rutte probeerde zijn partij te helpen met het argument dat bij militaire missies de Kamer ook niet met een motie steun uitspreekt. Die redenering vond niet de gehoopte navolging, want de PvdA stemde wel voor. De VVD-fractie kon het uiteindelijk niet opbrengen om de hand op te steken voor het beleid van de eigen premier en stemde tegen.

Verbroken belofte
Rutte zelf werd aangesproken op zijn verkiezingsbelofte uit 2012 dat hij niet akkoord zou gaan met extra geld voor Griekenland. Volgens de premier was dat geen poging om kiezers te trekken, maar een geïnformeerde inschatting van de situatie. Het toenmalige steun- en hervormingspakket leek zijn vruchten af te werpen. Vanuit de oppositie werd hem tegengeworpen dat kort voor en na de verkiezingen de ministers van financiën in Rutte's kabinetten niet uitsloten dat verdere steun aan Athene nodig was. Waren zij soms niet goed op de hoogte?

Maar de pijn voor de liberalen was nog niet geleden. VVD-Kamerlid Joost Taverne steunde een CDA-motie die het Griekse leningenpakket afwijst. Omringd door camera's wilde hij na de stemming zijn keuze niet toelichten. Wel zei hij dat hij zijn besluit pas tijdens het debat had medegedeeld aan fractievoorzitter Zijlstra. Dat was een etmaal na het fractieoverleg van dinsdag.

De parlementaire steun voor het Griekse leningenprogramma is dan ook dun. Alleen de PvdA en D66 schaarden zich met overtuiging achter de keuze van het kabinet om in Europa ja te zeggen.

CDA tegen steunpakket
De CDA-fractie deed gisteren tijdens het debat in de Tweede Kamer wat de VVD-fractie graag had gedaan: tegen het derde steunpakket aan Griekenland stemmen. Daarmee weken de Nederlandse christen-democraten af van de lijn die hun partijgenoten elders in Europa hebben gevolgd. Met uitzondering dan van 63 CDU'ers in de Bondsdag die wel tegen het steunpakket van 86 miljard euro stemden.

Pas gisterochtend, vooraf gaand aan het debat, besloot de CDA-fractie om tegen het steunpakket te stemmen. Voor CDA-fractieleider Buma is de kern van de zaak dat een land zich aan de afspraken moet houden in de eurogroep en dat de huidige regering-Tsipras dat niet heeft gedaan. Het pakket van 86 miljard is volgens hem 'de prijs van zes maanden mismanagement' van Tsipras, terwijl de Griekse economie onder de vorige regering juist tekenen van herstel vertoonde. Buma zei dat het CDA geen enkel vertrouwen meer heeft in deze Griekse regering. Zij zal de afspraken opnieuw niet nakomen 'en dan staan we hier nog voor het einde van het jaar weer." Volgens hem moet het land uit de euro stappen.

In 2000 was het CDA tegen de toelating van Griekenland tot de eurogroep. Daarna heeft de partij volgens Buma er alles aan gedaan om Griekenland binnen de eurogroep te houden. Tijdens de crisis in 2011/2012 dreigde Griekenland landen als Italië en Spanje mee te slepen in de val. Dat was reden voor het CDA om toen tot twee keer toe ja te zeggen tegen een steunpakket. Het tweede steunpakket hield volgens Buma tegelijk een laatste waarschuwing in: houdt je aan de afspraken anders volgen sancties. Zover is het volgens Buma nu gekomen.

Zoveelste kansloze PVV-motie van wantrouwen

PVV-leider Geert Wilders waarschuwde al van te voren: hij zou een motie van wantrouwen indienen tegen het kabinet uit onvrede over de steun voor Griekenland. Het is voor Wilders dé manier om de tv-camera's op zich gericht te krijgen. Hij wist van te voren ook al dat de kans dat die motie aangenomen zou worden verwaarloosbaar was.

Het is een ritueel waar de Tweede Kamer inmiddels aan is gewend: Wilders die een vergeefse poging doet een minister of het hele kabinet naar huis te sturen, hopend op zoveel mogelijk aandacht.

Een overzicht van het Parlementair Documentatiecentrum laat zien dat Wilders (of een partijgenoot) sinds zijn breuk met de VVD zeker negentien moties van wantrouwen indiende. Allemaal kansloos. Het mag voor de Kamer dan een machtsmiddel zijn, het wapen is er de afgelopen jaren aanzienlijk botter door geworden. Eind 2012 diende zelfs de senaatsfractie van de PVV een motie van wantrouwen in tegen Rutte II. Nog nooit vertoond. De motie kreeg geen enkele steun. Dat was dan wel weer eerder vertoond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden