reportage

Vurige filatelisten ijverden met succes voor een reformatiezegels

Frans Voogt (links) en Anton Schipper delen een hartstocht voor postzegels met christelijke en bijbelse motieven. Beeld arie kievit
Frans Voogt (links) en Anton Schipper delen een hartstocht voor postzegels met christelijke en bijbelse motieven.Beeld arie kievit

Anton Schipper en Frans Voogt, verzamelaars van postzegels met christelijke voorstellingen, zijn de drijvende kracht achter drie speciale reformatiepostzegels. Bijna had Nederland aan 500 jaar reformatie geen enkele postzegel gewijd. 

Anton Schipper zegt het zelf. Zodra hij eenmaal begint over postzegels, is hij niet meer snel stil te krijgen. Vol vuur vertelt de gepensioneerde predikant in zijn huis in Rotterdam over zijn verzameling postzegels met christelijke en bijbelse voorstellingen. "Veel mensen weten dat niet, maar wereldwijd zijn er in de loop van de tijd meer dan vijftigduizend van zulke zegels verschenen."

Jezus' geboorte is populair

Zijn maat Frans Voogt knikt instemmend. Ook hij verzamelt postzegels met christelijke motieven. "Bijbels, om precies te zijn." Voogt heeft thuis een boekenkast vol mappen. Wie gespecialiseerd verzamelt, zeggen de twee, moet echt goed zoeken. "Van de geboorte van Jezus zijn wel honderden zegels. Van de Barmhartige Samaritaan zijn er al weer heel wat minder."

Schipper en Voogt zijn gegrepen door het evangelie en door postzegels. Eerder al maakten de twee samen het boek 'Evangelie in zegels', waarin ze de bijbelboeken Lucas en Handelingen illustreerden met maar liefst vijfhonderd postzegels uit de eigen verzamelingen. "Ik zou ook nog graag eens de Thora, de eerste vijf boeken uit het Oude Testament in postzegels willen uitgeven", zegt Schipper.

De verzamelaars zijn de drijvende kracht achter een speciale postzegel waarmee vijfhonderd jaar Reformatie wordt herdacht. Samen met een collega-verzamelaar, Joke van Strien, die er vandaag niet bij kan zijn, kwamen ze een tijd terug tot de ontdekking dat PostNL aanvankelijk geen plannen had om een bijzondere zegel te laten maken. Hadden de drie geen actie ondernomen, dan was het reformatiejubileum geruisloos aan de postzegelbranche voorbij gegaan.

Protestants land

Dat was hun eer te na. "Nederland is nota bene een protestants land", zegt Voogt. Hoe anders is dat in het buitenland. Schipper somt een hele reeks Europese landen op waar de posterijen dit jaar op eigen initiatief met een reformatiezegel op de proppen komen. "Ook Italië en zelfs Vaticaanstad."

Uit zijn tas diept Voogt een voorbeeld op van het vel met de drie zegels op die sinds eind vorige week verkrijgbaar zijn. Schipper en Van Strien zochten in samenwerking met het Utrechtse museum Catharijneconvent kunstwerken die in aanmerking kwamen om afgebeeld te worden. Voogt, gepensioneerd drukker en grafisch ontwerper, ontwierp het vel. PostNL gaf groen licht voor het ontwerp.

Op het velletje ter grote van een briefkaart zijn drie zegels te zien. Op de zegels zelf staan delen van een schilderij van de Nederlandse schilder Jan Barentsz Muyckens uit 1643, en een glas, waarop de lutheraan Justus Jonas samen met Luther figureert. Erg mooi, vindt Voogt. "Het is een echt vriendschapsglas. Jonas en Luther waren met elkaar bevriend." Een beeltenis van Luther ontbreekt. "Daarvan zijn er al zoveel", zegt Voogt.

Schipper en Voogt behoren tot de ruim honderd leden van de filatelistenvereniging Gabriël, waarvan de mannen en vrouwen zegels verzamelen met een bijbels en christelijk thema. Schipper heeft intensief contact met de buitenlandse zusterverenigingen, want Gabriël verzamelt in internationaal verband.

In Nederland komen mondjesmaat zegels uit met een religieus thema. Voogt: "Het probleem is dat Nederland heel terughoudend is met de uitgifte van zegels met een christelijk karakter." Schipper: "Een bedrijf als PostNL wil neutraal zijn. Heel veel landen geven kerstzegels uit. In Nederland heten het eindejaarszegels. Dat woord alleen al zegt alles."

Postzegel met scheur

Heel sporadisch komt er wel een Nederlandse zegel op de markt met een religiehistorisch thema. Schipper toont een zegel uit 1984, toevallig een zegel waarop de Reformatie ook werd herdacht. Daarop is een grote scheur te zien. "Het benadrukt de verdeeldheid. Daar waren we als oecumenische vereniging natuurlijk niet zo gelukkig mee."

Gabriël trekt al bijna zeventig jaar vooral verzamelaars van katholieken en protestantse huize. Om het oecumenische karakter te benadrukken is jaren geleden de naam veranderd van Sint-Gabriël in Gabriël. Sint, dat was in de ogen van sommige postzegelliefhebbers te katholiek. De vereniging heeft nog zo'n honderd leden. In de hoogtijdagen, jaren geleden, was dat wel bijna het driedubbele. Twee ontwikkelingen bedreigen op termijn het voortbestaan van de club, zegt Voogt. "Jonge mensen verzamelen geen postzegels meer en zijn minder betrokken bij kerk en geloof."

Schipper laat niet graag vreemden toe in de kamer waar hij zijn verzameling bewaart. "Veel te veel rommel", klinkt het beslist. Om toch wat te tonen stommelt hij even later van de trap af met een kartonnen doos waarin hij een aantal ringbanden heeft gestopt. Elke map heeft een eigen thema. Hij slaat 'Rembrandt en de Bijbel' open. Op de zegels zijn schilderijen van de grote schilder te zien. Schipper heeft ze stuk voor stuk zorgvuldig ingeplakt en voorzien van een bijschrift.

Voogt haalt ook een map uit zijn tas. Hij legt uit hoe hij de liturgie van een kerkdienst in postzegels heeft uitgebeeld. De collecte wordt gesymboliseerd door zegels met afbeeldingen van muntgeld en de laatste zegels bestaan uit afbeeldingen met koffie. "Ik ben er drie maanden mee bezig geweest."

Dankzij zijn verzamelwoede kent Schipper heel wat afbeeldingen uit zijn hoofd. "Ik kom wel eens in een museum en dan zeg ik tegen mijn vrouw: 'Dat schilderij ken ik al van een postzegel!'" Voogt knikt: "De postzegels kosten me zeker twee uur per dag. Je leert er heel veel van."

Een hele reeks Europese landen kwam vierde 500 jaar Reformatie met een postzegel. Zelf Italië en Vaticaanstad. Daarbij kon Nederland niet achterblijven. Beeld arie kievit
Een hele reeks Europese landen kwam vierde 500 jaar Reformatie met een postzegel. Zelf Italië en Vaticaanstad. Daarbij kon Nederland niet achterblijven.Beeld arie kievit

Meer over de viering van 500 jaar reformatie teruglezen? Ze staan hier verzameld in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden