Vurig, erudiet betoog voor de bevrijding van de mens

De schrijver

Emeritus hoogleraar Wiersma doceerde ethiek, hermeneutiek en filosofie aan de Protestantse Faculteit in Brussel. Hij schreef meerdere boeken over bevrijdingsstrategieën, ethisch en sociaal handelen, meermaals verwijzend naar Dietrich Bonhoeffer, Etty Hillesum, Dorothee Sölle en Nelson Mandela.

Thematiek

Bij het woord bevrijdingstheologie gaat misschien een klein lampje branden.

Deze radicale, christelijke theologie ontstond in de jaren zestig in Latijns-Amerika met voortrekkers als Gustavo Gutiérrez om te strijden tegen kolonialisme, onderdrukking en uitsluiting.

Na de hoogtijdagen in de jaren zeventig en tachtig doofde de belangstelling ervoor in het Westen. De rooms-katholieke kerk die de theologie vanwege de solidariteit met de armen en strijd tegen onrechtvaardigheid eerst omarmde, nam later meer afstand, omdat de koers te politiek activistisch zou zijn.

Wiersma's pleidooi is dat de bevrijdingstheologie niet is uitgebloeid, maar opbloeit. Ook is de noodzaak voor een theologie die 'de mond opent voor het stilzwijgen en het zwijgen van hen die monddood zijn (gemaakt)', volgens hem niet verminderd. Kijk naar de ontvoering van tweehonderd meisjes door Boko Haram, verkrachte vrouwen in India en de schrijnende armoede, ook in Europa.

De vorm van deze theologie kan wel anders, meer gericht op dialoog en met een grote rol voor vrouwen. In de visies en levens van drie theologen - Shaull, Sölle en Moltmann - en twee politici - Mandela en de Duitse president Gauck - vindt Wiersma handvatten voor deze paradigmawisseling.

Visie

Al lezende blijkt het handig om het oude idee van de bevrijdingstheologie wat los te laten. Wiersma houdt het streven naar bevrijding overeind, maar in een meer omvattende en interreligieuzere zin van het woord.

Via de theologie van zijn vijf verkenners en een stoet aan denkers komt hij uit bij 'de piste' van de dialogische theologie waardoor mensen onder meer komen tot onderlinge verbondenheid (ubuntu) en een zinvoller en heler leven (l'chaim).

Geen loop van een geweer, maar vertrouwen, moed, harmonie en hoop als wapen. Onmisbaar daarvoor is de bevrijding van onszelf, dezelfde weg die zijn verkenners aflegden. Belangrijk begrip bij Moltmann en Sölle is bijvoorbeeld Bejahung: een onvoorwaardelijk ja-zeggen tegen het leven, tegen allen die van zichzelf denken en te horen krijgen dat zij waardeloos zijn.

Centrale zin

'Een samenleving die (...) niet het lef heeft zich te verzetten tegen economische plundering en militaire terreur staat in scherp contrast tot het geloof, de onbevreesdheid en het vertrouwen van het leven. Geloven is vechten tegen cynisme, de houding van wegkijken, de schouders ophalen en alles maar laten gebeuren.'

Reden om het boek niet te lezen

Dit is geen boek voor een achternamiddag of voor de leek, al weet Wiersma kernbegrippen wel in slechts enkele bewonderenswaardige pennenstreken toe te lichten.

Het is soms lastig om in dit sterk associatieve, compacte verhaal de kern te pakken. In wezen vond Wiersma voor het uitgangspunt van de bevrijdingstheologie een nieuwe oplossing, maar moet je die dan nog bevrijdingstheologie noemen en daar al die denkers soms willens en wetens onder scharen? Is bij zo'n grote paradigmawisseling geen nieuwe naam nodig, met de rijkdom maar zonder de bijsmaak van het verleden?

Reden om het boek wel te lezen

Dat er in elke paragraaf een mooiste zin onderstreept kan worden, zegt alles. Het boek lijkt een lange zin die zonder pauze uit de pen van Wiersma gerold lijkt te zijn en die je enigszins buiten adem uitleest, overzichtelijk gestut door relevante voetnoten op de pagina zelf en een indrukwekkende literatuurlijst. De enorme vaart, taligheid, gedrevenheid en eruditie blaast het stof voorgoed van deze oude theologie en inspireert. Een cruciale bijdrage aan de discussie over en persoonlijke zoektocht naar de bevrijding van de mens.

Bevrijdingstheologie actueel

Jurjen Wiersma

Garant-Uitgevers; 308 pagina's; euro35,00.

****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden