Vurig en expressief in politiek en muziek

Hij kon fel van zich afbijten in discussies over Israël. "U weet er verdomme geen flikker van!" riep hij naar Joël Voordewind van de ChristenUnie, die Israël door dik en dun steunt. "U moet zich schamen!"

De politicus had geklaagd dat met Nederlands ontwikkelingsgeld Palestijnse spandoeken werden gemaakt waarop met bijlen werd ingehakt op Jodensterren. "Jodensterren?" riep Hajo Meyer. "Ik heb een Jodenster gedrágen! Wat u bedoelt is het nationalistisch-zionistische symbool van de staat Israël. Dat is níet de Jodenster, verdomme nog aan toe!"

Toch had hij eens gejuicht toen die Israëlische ster werd gehesen als nationale vlag. Dat was drie jaar nadat hij door Russen was bevrijd uit het concentratiekamp Auschwitz, waar hij tien maanden had vastgezeten. Israël als toevluchtsoord sprak hem toen nog aan.

Toch kwam hij uit een anti-zionistisch nest. Hij was geboren in het Duitse Bielefeld, waar zijn vader een welgesteld advocaat was. "Mijn ouders waren evenveel Duits als Joods. We gingen naar sjoel, maar alleen op feestdagen", vertelde hij. Met zionisme hadden ze thuis niets op. Hans Joachim, zoals hij voluit heette, had weinig last van de groeiende Jodenhaat, ook al zat hij op een nazi-gymnasium.

De Kristallnacht van 1938, waarin Joodse winkelruiten aan diggelen gingen en erger, veranderde alles. Hij vluchtte met andere kinderen naar Nederland, waar hij werd opgevangen in de Wieringermeer. Daar werd hij opgeleid tot slotenmaker. Zijn ouders, die waren achtergebleven, zouden sterven in Theresienstadt. In 1944 leek de jongen hetzelfde lot tegemoet te gaan toen hij werd opgepakt en afgevoerd naar Auschwitz. Hij wist er te overleven, dankzij een vriend met wie hij alles deelde, en doordat hij te werk werd gesteld bij het onderhoud van treinwagons.

Na zijn bevrijding keerde hij terug naar Nederland. Hij studeerde theoretische natuurkunde en maakte carrière bij Philips, waar hij opklom tot directeur van het befaamde Natuurkundig Laboratorium. Daar werd onder zijn bewind de cd uitgevonden.

In zijn vrije tijd speelde hij altviool. Iedere maandag musiceerde hij met vrienden in Eindhoven, in een strijkkwartet. Na zijn pensionering ging hij in het Noord-Hollandse Heiloo wonen, waar hij zelf violen en altviolen ging bouwen, naar het voorbeeld van de 17de-eeuwer Guarneri. Meyer vond een methode uit om de verplaatsing van trillingen door het hout te meten, zodat hij de beste plankjes kon kopen.

Hij bouwde in totaal 48 instrumenten, waarvan hij er vele uitleende aan talentvolle musici. Violist Kees Hilhorst maakte daar dankbaar gebruik van. "Hij had zelf als kind op een slechte viool moeten spelen, dat wilde hij anderen besparen", zegt Hihorst. "Zijn violen klinken vurig en expressief, net zoals hij zelf was."

De laatste tien jaar van zijn leven wijdde hij aan acties tegen de Israëlische bezetting van Palestijns gebied. De Joden waren verworden van slachtoffer tot dader, vond hij. De Gazastrook was "één groot concentratiekamp". Hij bestookte kranten met ingezonden brieven en schreef drie boeken, waaronder 'Het einde van het jodendom'.

De essentie van het jodendom is, volgens hem, de medemenselijke ethiek. "Die ethiek is samengevat in de woorden van een rabbi, honderd jaar voor Christus: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet."

Vorige zondag vierde hij zijn 90ste verjaardag, in een hotel in Ermelo. Hij had er tegenop gezien, want hij voelde zich te oud. Toch speelde hij voor zijn gasten nog een duo van Sibelius, met zijn vrouw op viool.

Hans Joachim Meyer werd op 12 augustus 1924 geboren in Bielefeld, Duitsland. Hij overleed op 23 augustus 2014 in Heiloo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden