Vuilniswagen zorgt voor waterstof-revolutie

Waterstofvuilniswagen in Eindhoven. Beeld E-trucks Europa

In Noord-Holland moeten binnen drie jaar honderd elektrische trucks op fossielvrije waterstof rijden gemaakt uit windenergie. Breekt brandstofceltechnologie dan eindelijk door?

De kip en het ei. Ze komen vroeg of laat voorbij in elk gesprek over waterstofvoertuigen. Ook John van Roon en Jan Willem Langeraar ontkomen er niet aan. De techniek voor elektrische auto’s en trucks die waterstof tanken, die bestaat allang. Maar goede infrastructuur en businessmodellen ontbreken. De klanten dus ook. Van Roon en Langeraar zijn vastbesloten dit kip-en-ei-­dilemma te doorbreken. Over drie jaar rijden in Noord-Holland honderd waterstoftrucks, zeggen zij.

Langeraar is projectleider van het nieuwe demonstratieproject Duwaal, dat wordt opgezet door een consortium van bedrijven en ­instellingen in de noordelijke kustprovincies. “Schaalgrootte is nodig voor de doorbraak van de waterstoftechnologie”, zegt Langeraar. Niet dat honderd vrachtwagens genoeg zijn, maar een sluitende businesscase moet erin zitten, denken de initiatiefnemers. Onder meer met vuilniswagens op waterstof in Noord-Holland, zoals Groningen er al eentje heeft.

Waterstof-elektrische voertuigen zijn ideaal in het zwaar transport, betogen Langeraar en Van Roon, accountmanager van de Brabants-Vlaamse truckbouwer E-Trucks Europe. “Het tanken lijkt op het tanken van diesel”, zegt Van Roon. “Dat gaat snel. En je rijdt net zo ver als met diesel.” Waterstof reageert in een brandstofcel met zuurstof. Hieruit ontstaat zowel elektriciteit voor de elektromotor als schone waterdamp. De directe voertuiguitstoot is dus vrij van schadelijke emissies.

Tot nu toe zijn Nederlandse proefnemingen te klein geweest om de mogelijkheden van ­waterstof overtuigend te kunnen aantonen, stellen Van Roon en Langeraar. “Een waterstoftankstation exploiteren is erg duur als daar maar drie voertuigen tanken”, schetst Van Roon. “De prijs van een kilogram waterstof is dan bovendien te hoog.” Langeraar: “Ons doel is waterstof aan te bieden voor een vergelijkbare prijs als diesel. Waterstof uit windenergie, niet als industrieel restproduct.”

Wereldwijd zijn er proeven om waterstoftechnologieën te stimuleren. Koplopers zijn China, Japan en Californië. In Europa hobbelt Nederland met proeven achter Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland aan. Auto- en truckfabrikanten experimenteren ermee, al was het maar om geen kennisachterstand op te lopen. Maar in de huidige elektrificatiewedloop krijgen de batterijvoertuigen met stekkers alle prioriteit. Waterstofauto’s en -trucks worden slechts mondjesmaat verkocht.

Truckfabrieken

E-Trucks Europe uit Westerhoven springt nu in dit gat. Het bedrijf, onderdeel van de Beukers Groep, verkoopt ze onder eigen naam. “We hebben in 2013 de eerste trucks met een hybride brandstofcel-elektrische aandrijflijn gebouwd”, zegt Van Roon. “In Westerhoven en Lommel in België bouwen we twee truckfabrieken. Mijn taak bij Duwaal is het vinden van klanten in Noord-Holland. Tien E-Trucks zijn zeker, over zestig trucks praten we nog. Dus zoek ik nog klanten voor dertig trucks.”

Het zijn de brandstofceltrucks die de exploitatie van de tankstations rendabel moeten maken door hun grote waterstofconsumptie. Beeld E-trucks Europa

De Duwaal-filosofie is dat er eerst vraag naar de waterstofvoertuigen wordt gecreëerd. “Stimuleer rijden op waterstof, niet het aanbieden van voorzieningen”, stelt Langeraar. Hij werkt voor HYGRO, een bedrijf dat waterstof uit windenergie wil gaan aanbieden. Hij wijst op de start-up Nikola Motors in de Verenigde Staten die op Tesla-achtige wijze, met online-voorinschrijvingen, een sterke waterstof-­supertruck aankondigt. Jaarlijks zullen er 5000 worden geproduceerd. Bluf of niet, de analyse klopt, meent Langeraar. “Nikola beseft hoe de wet van de grote getallen werkt.”

Het demonstratieproject in Noord-Holland blijft vergeleken met Nikola klein. Op het testterrein van het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) in de Wieringermeer komt bij een windturbine een elektrolyseapparaat dat uit windenergie genoeg waterstof produceert om honderd vrachtwagens op te laten ­rijden. Waterstof komt namelijk niet in vrije vorm voor op aarde. Het moet worden ­gemaakt. Waterstof wordt ook uit fossiel gas gewonnen, maar is dan minder klimaatvriendelijk.

Waterstoftankstations

In de verre toekomst kan een speciaal windpark op zee met geïntegreerde waterstofproductie een schaalsprong voor brandstofcelvoertuigen mogelijk maken, blijkt uit een ­onderzoek dat vooraf ging aan Duwaal en waaraan Langeraar meewerkte. Geproduceerd waterstof wordt via een pijplijn van composiet aan land gebracht. “De studie concludeerde dat er een businesscase in moet zitten”, zegt Langeraar. “Schaalgrootte betekent ook dat elektrolyseapparatuur goedkoper wordt.”

Het Duwaal-project is naar Nederlandse maatstaven niettemin ambitieus. Er komen in Noord-Holland vijf tankstations voor waterstof, onder meer in Alkmaar en Amsterdam. Het zijn de brandstofceltrucks die de exploitatie van de tankstations rendabel moeten ­maken door hun grote waterstofconsumptie. Het is mogelijk de stations later aan te passen aan de brandstofcel-personenauto’s en -bestelwagens. Auto’s tanken immers waterstof op 700 bar, grote trucks op 350 bar.

Waterstof-elektrische auto’s zorgen in ­Nederland niet voor de doorbraak. Er zijn ­bescheiden proeven bij Rotterdam en Arnhem. Zo rijdt de Wegenwacht van de ANWB met een waterstof-auto. In Arnhem rijdt het stadsbestuur in een waterstof-Hyundai, en met een gemeentelijke subsidie van 10.000 euro schaften tien inwoners een waterstofauto aan. Deze kosten minstens 70.000 euro, de prijs van een dure, grote personenauto met benzine- of dieselmotor. Verder test Rijkswaterstaat de Toyota Mirai, de Prius onder de brandstofcelauto’s. 

Een steuntje in de rug van de rijksoverheid zou welkom zijn, vinden Van Roon en Langeraar. Het zijn nu vooral stadsbesturen, zoals Groningen, Amsterdam en Breda, die de waterstoftechnologie in het zwaar vervoer stimuleren. Logisch ook. Een elektrische vuilniswagen op batterijen werkt nu eenmaal technisch niet, zegt Van Roon. “Zo’n wagen moet veel piekvermogen leveren, dan is zo’n batterij snel leeg.” Met vuilniswagenfabriek GeesinkNorba worden schone, stille waterstofvuilniswagens ontwikkeld voor gemeenten.

Overheidssteun

Zo brengt de vuilniswagen de doorbraak van de waterstoftechnologie op gang in Nederland, al richt Duwaal zich ook op andere toepassingen. “Onze fabriek is niet afhankelijk van ­Nederland. We zijn in België, Duitsland en Groot-Brittannië actief. Bovendien is de vervangingsmarkt van de vuilniswagens klein.” Raar dat de rijksoverheid niet meedoet, vindt Van Roon. “Nederland is een transportland met twee grote truckfabrieken: DAF en Scania. Deze innovatie verdient meer steun.”

Zonder overheidssteun kan Duwaal niet, zegt Langeraar. “We hebben subsidie nodig om waterstof over het dode punt heen te brengen”, zegt hij. “En waarom ook niet? Nederlandse bedrijven beheersen de hele keten: van windenergie op zee, composieten, waterstoftechniek en de bouw van aandrijflijnen.

Van subsidie moet je wel weer snel af. Dat kan. Iedereen was verbaasd over de Duitse windparken in zee zonder subsidie. Dat kan ook gebeuren met de brandstofcel.”

Tijdelijk verlaagde belastingtarieven moeten de waterstoftechnologie helpen. Die tijdelijkheid schept echter onzekerheid bij de klanten over de business case voor hun eerste waterstofvoertuigen, stellen Langeraar en Van Roon. Het mogelijk wegvallen van de vriendelijke belastingtarieven binnen enkele jaren maakt het rekensommetje voor ondernemers lastiger. De overheid kan ook steun bieden door brandstofceltechnologie in de overheidsaanbestedingen te stimuleren.

Steun of niet: in de zomer van 2018 staat de eerste waterstofvuilniswagen uit het Duwaalproject op de Dam, voorspelt Van Roon. “We gaan het gewoon doen. Dan blijkt wel of we het ei van Columbus hebben uitgevonden. Er is over waterstof al genoeg gepraat.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden