Vuilnis verzamelen met trots, in Caïro

In een van de armste wijken van Caïro, Mashinet Nasr, zorgen Koptische christenen grotendeels voor de afvalverwerking. Zij kijken uit naar de presidentsverkiezingen komend weekend, maar zien er ook tegen op. 'Alle christenen zijn bang voor de Moslimbroederschap.'

De discussie tussen de jongens in de wijk Mashinet Nasr gaat over twee pond, omgerekend een kwartje. Er wordt geschreeuwd, getuigen worden opgeroepen, en de telefoonkosten zijn hoger dan de uiteindelijke opbrengst. Maar in het gevecht om het bestaan in een van de meest arme buurten van Caïro, kun je het simpelweg niet veroorloven om over je heen te laten lopen. "Het is elke dag hetzelfde verhaal", vertelt buurtbewoner Moessa Lazmy (26) geïrriteerd. "Je moet vechten voor elke cent."

In dat opzicht is het leven van de bewoners van de buurt, waar het afval van de megapool wordt verzameld en gesorteerd, niet veranderd sinds de 'Tahrir-opstand' in januari 2011. Ook de stank, het stof, de armoede en de afvalbergen zijn een constante in Mashinet Nasr.

Maar na een roerig jaar staan de buurt, waar overwegend Koptische christenen wonen, grote veranderingen te wachten. De bewoners houden hun adem in. "We hadden gehoopt dat alles beter zou worden na de revolutie", zucht Lazmy, terwijl hij de vliegen van zijn gezicht slaat. "Maar het is zelfs nog slechter geworden."

De angst voor een islamitische overname domineert de gesprekken tussen de 'afvalmensen' (zaballien), zoals de bewoners worden genoemd. Dit weekeinde komt er een einde aan de moeizame transitiefase, zestien maanden na het aftreden van president Moebarak. Temidden van grote politieke onrust, oplopende inflatie en losgeslagen criminaliteit gaat Egypte naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. "Iedereen is doodmoe", denkt Lazmy. "Als er een president is kunnen we dit hoofdstuk eindelijk afsluiten."

Het is echter niet waarschijnlijk dat de rust in Egypte na de verkiezingen terugkeert. Het land is tot het bot verdeeld over de twee kandidaten: Mohamed Morsi en Ahmed Shafiq, die respectievelijk de Moslimbroederschap en het oude regime vertegenwoordigen.

Voor de Koptische gemeenschap speelt daarbij nog mee dat ze het zonder de spirituele leiding van hun geliefde 'vader', Paus Shenoeda III, moeten stellen. De paus, wiens portret door de hele buurt hangt, overleed enkele maanden geleden en zijn opvolger is nog niet bekend.

In tegenstelling tot veel andere Egyptenaren twijfelen de inwoners van Mashinet Nasr geen seconde over wie van de twee kandidaten hun voorkeur geniet. "Alle christenen zijn bang voor de Moslimbroederschap", zegt Lazmy droevig. "Ze willen dat we ons bekeren. En anders vertrekken."

De pogingen van de kandidaat van de Moslimbroederschap, Morsi, om de christenen gerust te stellen, hebben geen effect gehad. "Hij zegt dat we ons niet ongerust hoeven maken", verwoordt Lazmy de algemene opinie onder de buurtbewoners. "En de volgende dag heeft hij het over een islamitische staat."

In de buurt circuleren YouTube filmpjes waarop Morsi pleit voor de invoering van de sharia, de islamitische wet waarin de ongelijkheid van 'gelovigen' en 'ongelovigen' is vastgelegd. De christenen, die door radicale moslims als een vijfde colonne worden gezien, zijn volgens Lazmy bang dat hun positie als tweederangs burgers nu officieel in de wet wordt vastgelegd.

Dan maar stemmen op Ahmed Shafiq, de laatste premier onder Moebarak en de kandidaat die de voorkeur geniet van de huidige militaire machthebbers. Hoewel Shafiq kan rekenen op de steun van het merendeel van de Kopten, die tien procent van de Egyptische bevolking uitmaken, is het voor velen van hen een keus voor een 'noodzakelijk kwaad', legt kapper Qadis Na'im (26) uit, terwijl hij het haar van een van zijn klanten opscheert. "Alles is beter dan de broeders. Zelfs het oude regime. Dan weten we in ieder geval waar we aan toe zijn."

Na'im geeft toe dat de relatie tussen Egyptische christenen en het regime van de afgezette president Hosni Moebarak, die onlangs tot levenslang werd veroordeeld en wiens overlijden elke dag wordt verwacht, verre van ideaal was.

Hoewel christenen voor de wet dezelfde rechten als moslims hebben, worden christenen in praktijk op grote schaal gediscrimineerd. De islamisering, die in de jaren zeventig in gang is gezet, heeft de twee groepen gestaag uit elkaar gedreven, met als gevolg dat de christenen zich steeds verder terugtrekken in de veilige omgeving van de kerk.

Shafiq werpt zich nu op als de 'beschermheer' van de christenen. Toch zijn maar weinig bewoners van Mashinet Nasr overtuigd van de goede intenties van Shafiq en zijn militaire bondgenoten. Na de revolutie is het aantal gewelddadige incidenten tegen christenen toegenomen. Naast de dagelijkse pesterijen, vooral aan het adres van ongesluierde christelijke vrouwen, werden verschillende kerken in brand gestoken en stukken land van christenen afgepakt.

Een deel van de incidenten is toe te schrijven aan de afwezigheid van de politie, die zich na de revolutie nauwelijks nog op straat laat zien. Maar bij enkele grote incidenten was het leger direct betrokken. Dat was ook het geval bij de negen 'martelaren' uit Mashinet Nasr, waaronder de broer van Moessa Lazmy, wiens portret nu naast de paus in de straten hangt. De buurtbewoners dachten na de revolutie publiekelijk hun onvrede te kunnen uiten over een in brand gestoken kerk. Toen ze de snelweg blokkeerden, werd de demonstratie aangevallen door een groep fanatieke moslims. Het leger was aanwezig, maar greep volgens de buurtbewoners niet in en opende op een gegeven moment zelfs het vuur op de christenen.

Het was niet de eerste keer dat de zaballien 'op hun plek werden gezet' door het regime, vertelt Leila Iskander, een formidabele dame die al dertig jaar in Mahinet Nasr werkt. Tijdens de wereldwijde paniek in 2009 over de varkenspest, later Mexicaanse griep genoemd, zag het regime de kans schoon zich te ontdoen van de onreine dieren, een belangrijke inkomstenbron van de zaballien. Het kapitaal van tientallen families werd zonder pardon vernietigd. "Die klap zijn zij nauwelijks te boven gekomen", zegt Iskander. "Maar de zaballien zijn creatief. Ze hebben snel nieuwe manieren bedacht om geld te verdienen."

Iskander runt een organisatie die de leefomstandigheden van de zaballien probeert te verbeteren. Op de school van de organisatie krijgen de vuilnisverzamelaars les in recyclen en hygiëne, en leren ze lezen en schrijven. Mede door haar inzet zijn de bewoners veranderd van mensen die vuilnis verzamelen, in ondernemers die vuilnis recyclen. "Tot tachtig procent van het afval in Caïro wordt dankzij de zaballien gerecycled", zegt Iskander trots. Dat ging overigens niet zonder slag of stoot. Enkele jaren geleden besloot de overheid buitenlandse bedrijven aan te trekken om het afval op te halen. "Die hadden zich duidelijk verkeken", lacht Iskander. "Ze kwamen al snel tot de conclusive dat ze de zaballien nodig hadden."

Nu wil de overheid de lokale vuilnismannen maar een fractie betalen van wat de buitenlandse bedrijven in rekening brachten, vertelt ze. "Maar ik verwacht dat de onlangs opgerichte vuilnisvakbond daar verandering in zal brengen." De opkomst van vakbonden is volgens Iskander de grootste winst van de revolutie. "Het zal een enorme mentalitietsverandering teweegbrengen als Egyptische werkers kunnen meebeslissen over hun eigen leven." Ondanks alle negatieve berichten is er wel degelijk hoop, meent Iskander. "Ook in Mashinet Nasr."

Presidentsverkiezingen
De presidentsverkiezingen in Egypte op 16 en 17 juni zullen gaan tussen de kandidaat van de moslimbroederschap, Mohamed Morsi, en die van het oude regime: Ahmed Shafiq. De laatste belooft een einde te maken aan de onrust en criminaliteit in het land. Hij rekent op de steun van de christenen én op die van de ruim vier miljoen Egyptenaren die in de noodlijdende toeristenindustrie werken. Morsi heeft de steun van de revolutionaire jeugdgroepen die fel gekant zijn tegen het oude regime. Ook de ultraconservatieve salafisten steunen Morsi, uit religieuze plicht, ondanks hun onenigheid met de broederschap. Veel groepen hebben echter verklaard geen kant te kiezen, omdat zij zich in geen van beide kandidaten kunnen vinden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden