Vuile oorlog, schone lucht

Satelliet ziet volksverhuizing Syrië aan luchtkwaliteit. Nasa gebruikt Nederlandse vinding.

Een Nederlands-Fins meetinstrument aan boord van een Amerikaanse satelliet kan de luchtvervuiling op aarde zo nauwkeurig meten, dat zelfs de verhuizing van grote aantallen mensen uit Syrië ermee kan worden vastgesteld.

Onderzoekers van de Nasa lieten op een conferentie van de American Geophysical Union in San Francisco zien hoe rond twee belangrijke steden, Aleppo en Damascus, de vervuiling met stikstofdioxide (NO2) de afgelopen tien jaar stukken minder is geworden. Die schijnbaar gunstige ontwikkeling wordt veroorzaakt door het stilvallen van de bedrijvigheid en het verminderen van autoverkeer doordat een deel van de bevolking vertrokken is. Op de kaarten is ook te zien waar heel veel vluchtelingen terechtkwamen: net over de grens, in Turkije, nam de vervuiling toe.

De waarnemingen zijn gedaan met het Ozone Monitoring Instrument (OMI), een in Nederland en Finland gebouwd instrument dat meevliegt op de in 2004 gelanceerde satelliet Aura. Uiteraard is dat instrument niet gebouwd om vluchtelingenstromen in kaart te brengen, de waarneming is 'bijvangst' in een door de Amerikaanse onderzoekers gemaakte analyse van de tussen 2005 en 2014 gedane metingen.

Als een van de vier instrumenten aan boord van Aura onderzoekt OMI het zonlicht dat door de luchtlagen van de aarde wordt verstrooid of geabsorbeerd. Daaruit is de concentratie af te leiden van een aantal vormen van luchtvervuiling met gevolgen voor klimaat en gezondheid, waaronder NO2 en ozon.

Uit de waarnemingen die door de Nasa op een rijtje zijn gezet, blijkt dat in een aantal landen, waaronder Nederland, de lucht een stuk schoner is geworden. Je ziet dat vooral, zegt onderzoeksleider Bryan Duncan van het Goddard-onderzoekscentrum van de Nasa, in de 'postindustriële' landen. Daar is zware industrie niet meer zo belangrijk, en zorgt de overheid er met regelgeving voor dat de uitstoot van energiecentrales wordt gezuiverd en dat bijvoorbeeld ook dieselauto's een stuk schoner rijden.

In een aantal opkomende industrielanden is juist over de afgelopen tien jaar plaatselijk een sterke groei van de NO2-uitstoot te zien. In China geldt dat voor het noordoosten, waar tot leedwezen van de inwoners van Peking veel kolencentrales staan.

Bijzonder slecht hebben de inwoners van Noord-Korea het getroffen: daar is geen industrie van betekenis, maar dankzij de overheersende westenwinden kunnen ze meegenieten van de luchtvervuiling in China.

"Deze vervuiling kun je natuurlijk ook op de grond meten", zegt Pieternel Levelt, hoofd van de afdeling klimaatobservatie van het KNMI en hoogleraar aan de TU Delft. "Maar met een satelliet kun je wereldwijd gelijkwaardige waarnemingen doen. Dat is ook belangrijk om klimaatverandering te kunnen begrijpen: aerosolen in de lucht koelen af, ozon warmt op."

In 2016, zo is de bedoeling, gaat een satelliet de lucht in met de opvolger van OMI: Tropomi. Ook dat instrument is in Nederland ontworpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden