interview

VSNU-baas Duisenberg: 400 miljoen extra voor academisch onderzoek prima eerste stap

Pieter Duisenberg, hier nog actief als VVD-Kamerlid tijdens een  (VVD) tijdens het Tweede Kamerdebat over de effecten van het leenstelsel. Beeld anp
Pieter Duisenberg, hier nog actief als VVD-Kamerlid tijdens een (VVD) tijdens het Tweede Kamerdebat over de effecten van het leenstelsel.Beeld anp

De overstap van VVD-Kamerlid naar VSNU-voorzitter oogstte hier en daar wantrouwen. Pieter Duisenberg: 'Ik praat op de universiteit niet over politiek.'

Gerrit-Jan Kleinjan

Studenten, docenten, politici en beleidsmakers debatteren morgen in Den Haag over de toekomst van het hoger onderwijs. Personeel op universiteiten klaagt over een torenhoge werkdruk, steeds meer studenten en veel te weinig geld voor onderwijs en onderzoek.

Het is een van de eerste optredens waarin Pieter Duisenberg, de nieuwe voorzitter van de VSNU, de koepelorganisatie van Nederlandse universiteiten, zal opkomen voor de belangen van het academisch onderzoek en onderwijs. Duisenberg was tot en met augustus Tweede Kamerlid voor de VVD. Zijn benoeming is in academische kringen omstreden, mede doordat hij als politicus vroeg om een onderzoek naar 'zelfcensuur' in de wetenschap.

Hij kreeg het als Kamerlid voor elkaar dat de Koninklijke Academie van Wetenschappen (KNAW) momenteel onderzoek doet naar de academische onafhankelijkheid. 'Duisenberg wil onderzoek naar de politieke kleur van universitair medewerkers en wetenschappers laten doen', heette het in een petitie waarmee een groep academici zijn benoeming ongedaan wilde maken.

Wat bedoelde u als politicus met uw uitspraken?

"Het issue dat ik als Kamerlid aankaartte en dat nu door de KNAW wordt onderzocht is om te kijken of er sprake is van zelfcensuur waardoor er te weinig ruimte is voor diversiteit. Dit is geen links-rechtsdiscussie, zoals door sommigen wordt beweerd. Zelfcensuur kan ook op andere gebieden spelen, bijvoorbeeld in een samenwerking met het bedrijfsleven of overheden. Dat was de insteek."

In de discussie ging het destijds ook over de vermeende eenzijdige politieke positie van wetenschappers. Treft u die eenzijdigheid aan in uw nieuwe functie?

"Dit is geen onderwerp waarover ik het in mijn huidige functie heb. Ik praat op de universiteiten niet over politiek. Gelukkig heeft ook nog niemand aan mij gevraagd van welke partij ik was."

In 2015 noemde u in Trouw de studenten die in Amsterdam het Maagdenhuis bezetten slopers, vandalen en krakers. Vindt u dat niet lastig om de hele universitaire gemeenschap te vertegenwoordigen?

"Over zo'n kwestie als het Maagdenhuis, daar had ik als politicus een mening over. Nu heb ik als voorzitter van de VSNU geen rol meer in die kwestie."

Vanwege uw standpunten in het verleden twijfelen sommigen of u wel de juiste vertegenwoordiger bent. Wat vindt u daarvan?

"Het gaat mij in deze functie om de grotere ambities die de hele universitaire gemeenschap aangaan. Het gaat mij erom dat onze universiteiten tot de top blijven behoren. Ruimte geven aan talent, dat is het thema waar het wat mij betreft om gaat."

Als Kamerlid wilde u dat wetenschap meer aansluit bij maatschappelijke relevantie. U was kritisch over studies met weinig arbeidsmarktperspectief. Hoe kijkt u nu aan tegen bijvoorbeeld oudheidkundig onderzoek?

"Dat heeft juist ook heel veel nut, net zoals fundamenteel onderzoek dat ook heeft. Maatschappelijk impact is breder dan alleen economische impact, het gaat ook over maatschappelijke en culturele relevantie. Ik sprak onlangs aan de Radboud Universiteit een wetenschapper die een gebedenboek uit de Middeleeuwen digitaliseert en uiteindelijk tentoonstelt. Prachtig is dat. Zijn onderzoek is deels door crowdfunding tot stand gekomen, door allerlei mensen uit de samenleving die dit belangrijk vinden. Dit soort zaken maakt Nederland tot het land dat het is."

Heeft u een draai gemaakt nu u de universiteiten vertegenwoordigt?

"Nee, maar mijn vertegenwoordigende rol is een andere dan die als politicus. De accenten die ik nu leg kunnen anders zijn dan ik vroeger legde."

U behartigt nu de belangen van de universiteiten. Hoe staan ze ervoor?

"Wat aantallen studenten en kwaliteit betreft zijn Nederlandse universiteiten succesvol. We staan aan de top in internationale vergelijkingen. Onze wetenschap staat hoog in de ranglijsten. Je zou zeggen dat alles fantastisch gaat. Maar: het systeem staat gigantisch onder druk. De financieringen van universiteiten is steeds verder teruggelopen. We zitten inmiddels onder de landen waarmee we ons graag vergelijken, bijvoorbeeld in Scandinavië en ook in Azië wordt flink geïnvesteerd. Als het zo door gaat hebben we over vijftien tot twintig jaar niet meer deze internationale positie."

Hoeveel geld moet erbij?

"Aan de wetenschapskant is er minimaal een miljard extra nodig. Op zich zijn we blij met de eerste stap van het kabinet (jaarlijks 400 miljoen extra voor onderzoek en innovatie, red). Maar het is duidelijk een eerste stap."

Lees ook: Nederlandse universiteiten zijn buitengewoon efficiënt

Lees ook onze framingrubriek over uitspraken van het Kamerlid Pieter Duisenberg: Kun je economische wetenschap links framen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden