VS stoken nog steeds in Cuba

Latijns-Amerikaanse jongeren gebruikt om activisten te recruteren tegen Castro-regime

De Amerikaanse minister John Kerry mag dan beweren dat de Monroe-doctrine voorbij is, in de praktijk schoffelen de VS nog volop in hun achtertuin. Naar nu blijkt heeft overheidsorganisatie USAID zeker twee jaar lang jonge Latijns-Amerikanen ingezet om te agiteren in Cuba. Daarbij liepen de jongeren het risico op een lange celstraf.

Tweehonderd jaar lang was 'Amerika voor de Amerikanen' de diplomatieke leidraad en bemoeiden de VS zich actief met allerlei regimes op het continent. Tot Kerry er vorig jaar hardop afscheid van nam, op een conferentie van Amerikaanse staten. Washington zou niet langer de dienst uitmaken op het continent. Maar bij de tientallen veiligheidsdiensten gaan ondergrondse praktijken gewoon door, met of zonder instemming van het ministerie van buitenlandse zaken.

Tot die spionagediensten hoort blijkbaar ook het nationale instituut voor ontwikkeling, USAID, dat een slordige 50 miljard dollar per jaar te besteden heeft. Naast armoedebestrijding heeft het ontwikkeling van democratie als doelstelling. 'Op ethische, transparante wijze, en eerlijk tegenover onze partners', aldus USAID.

Maar wisten de tien jongeren uit Venezuela, Costa Rica en Peru van de grote risico's die ze namen met hun illegale activiteiten, voor een loon van 5,41 dollar per uur? De Costa Ricanen gaven in 2010 een hiv-workshop waarvan het eigenlijke doel was activisten tegen het Castro-regime te recruteren. De anderen gingen naar de universiteit van Santa Clara met hetzelfde doel: de politiek apathische jeugd tot actie te bewegen. 'Ik heb hoofdpijn', was het signaal richting VS om de operatie af te breken, vanwege gevaar voor ontdekking. De jongeren kregen slechts een korte training en de instructie om - als het mis ging - nooit hun opdrachtgever te noemen. Aldus persbureau AP dat de hele zaak aan het rollen bracht.

USAID wist in ieder geval wat voor risico de jongeren liepen, want het was kort tevoren, in december 2009 namelijk misgegaan. Toen werd ontwikkelingswerker Alan Gross in Cuba opgepakt met geavanceerde communicatieapparatuur. Het bedrijf waar Gross voor werkte was ingehuurd door de ontwikkelingsorganisatie. Gross kreeg in 2011 vijftien jaar cel.

Compromitteer nooit gezondheidsprojecten met politiek, roepen medische organisaties nu in reactie op de laatste miskleun. In Pakistan stuurde de CIA in 2011 medewerkers erop uit die vaccinaties tegen polio gaven. De dienst moest onlangs beloven dit nooit meer te doen. "Deze nieuwe zaak besmeurt de reputatie van USAID", aldus senator Patrick Leahy.

In april was een ander plan van USAID uitgelekt: de creatie van een Cubaans Twitter, Zunzunéo genoemd, naar de roep van een lokale kolibrie. Costa Rica protesteerde, omdat de actie vanuit dat land was opgestart, en daarmee de onderlinge relatie op het spel werd gezet. Zunzunéo, bedoeld om honderdduizenden Cubanen vrijuit met elkaar te laten spreken, moest stoppen.

Probleem is dat USAID zowel hulp verleent als veranderingsbeleid moet voeren. Het werd om die reden in 2012 Rusland uit gezet. Maar een Amerikaanse wet stelt zelfs dat de VS het regime-Castro weg moeten krijgen. Middels USAID, dat daarvoor jaarlijks twintig miljoen dollar krijgt. De Castro's zitten echter nog stevig in het zadel, hetgeen de club harde kritiek vanuit het Congres opleverde. Wellicht werd Gross wel ingezet, puur om die kritiek te pareren.

Het op Cuba geboren Congreslid Ileana Ros-Lehtinen is nog altijd blij met elke actie van USAID: "De Cubanen lijden elke dag, we moeten hen blijven steunen."

Alan Gross ziet dat tegenwoordig anders. Hij kreeg een half miljoen voor zijn werk, maar terwijl hij in zijn hete cel zat, overleed zijn moeder en kreeg zijn dochter kanker. Bezoeken mocht hij hen niet.

Hij moet nog tien jaar uitzitten, maar nam deze week afscheid van zijn familie. Zijn vrouw is mede namens hem in 2012 een rechtszaak begonnen tegen USAID. Gross zou amper zijn begeleid en voorbereid op de risico's. De inzet van de zaak: 60 miljoen dollar compensatie.

Xavier Utset

Xavier Utset was al voor 1998 actief in de strijd voor een vrij Cuba, als voorzitter van de Free Cuba Foundation in Miami, Florida. Ook daarna heeft hij zich voor democratie en dissidenten op Cuba ingezet, bij het bedrijf Creative Associates, dat door USAID werd ingehuurd. Dit bedrijf was het brein achter de actie Cuba aan het twitteren te krijgen, en het plan jonge Latijns-Amerikanen in te schakelen om op Cuba activisten te werven. Daarbij had Utset weinig oog voor de zorg voor zijn agenten. Een netwerk voor noodgevallen leek afwezig. In geval van arrestatie mocht Creative Associates niet genoemd worden. "Wat je doet is niet illegaal, in een democratische samenleving", aldus Utset, die inmiddels bij USAID werkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden