VS mikken op status quo met China èn Taiwan

WASHINGTON - Er is opvallend weinig echte discussie in Amerika over de vraag wat de Verenigde Staten moeten en zullen doen in geval de zenuwoorlog tussen China en Taiwan uit de hand loopt en ontaardt in een militaire confrontatie.

Voorlopig houdt het Witte Huis het erop dat het niet zo een vaart zal lopen. De analyse luidt dat China wil voorkomen dat Taiwan zich onafhankelijk verklaart en daarom alle mogelijke intimidatie-technieken gebruikt. Maar een militair conflict betekent voor China economisch zelfmoord. Dat alleen is volgens Amerikaanse sinologen voor China voldoende reden om een gewapend conflict te vermijden.

De Republikeinen beschuldigen president Clinton echter van “strategische tweeslachtigheid”. Zij hebben dinsdag in het Huis van Afgevaardigden een niet-bindende resolutie aangenomen waarin het Huis in krachtige bewoordingen stelt dat de VS Taiwan moeten verdedigen tegen mogelijke Chinese agressie. Toch is de Republikeinse presidentskandidaat Dole iets voorzichtiger. Hij noemt de situatie “bijzonder gevaarlijk”, maar voegt daar aan toe dat de VS ten aanzien van Taiwan “enige verantwoordelijkheid” dragen. Die formulering impliceert dat het wat Dole betreft onzeker is hoe Amerika zal reageren als de manoeuvres in de straat van Taiwan toch op een gewapend conflict uitlopen.

De VS hebben volgens minister van defensie Perry duidelijk gemaakt dat zij de dominante mogendheid zijn in de regio. Vandaar dat zij ter afschrikking oorlogsschepen richting Taiwan hebben gestuurd. Zij laten hun spierballen zien en zullen in internationale wateren mogelijk door de straat van Taiwan varen in het gebied waar de Chinezen hun oefeningen houden.

Maar zal Amerika Taiwan militair te hulp snellen in geval van een echte oorlog? Het Witte Huis heeft zich tot dusver daarover in het openbaar niet uitgesproken. Amerika opereert op twee fronten, zowel militair als het diplomatiek. De militaire manoeuvres gaan samen met een reeks van beschuldigingen over en weer over provocaties en onverantwoordelijk gedrag. Maar langs diplomatieke kanalen probeert Washington te voorkomen dat de zaak uit de hand loopt. Minister van buitenlandse zaken Warren Christopher zal daarom op 21 april in Den Haag zijn Chinese collega Qian Qichen ontmoeten. De Chinese minister van defensie Li Hatian komt volgende maand naar Washington en de minister van internationale handel Mickey Kantor gaat naar China. Bij die gesprekken zullen alle problemen ter sprake komen die de betrekkingen tussen Amerika en China verstoren: de Taiwan-crisis, de Chinese levering van nucleair materiaal aan Pakistan, de wapenleveranties aan Iran, de situatie van de mensenrechten in China en de verlenging van China's status als meest bevoorrechte handelspartner.

Toen in 1979 de VS de Chinese Volksrepubliek officieel erkenden als het ware China, verbraken zij tegelijkertijd de diplomatieke betrekkingen met Taiwan. Het Congres nam verder een wet aan waarin de onofficiële betrekkingen met Taiwan werden vastgelegd. Daarin verplicht Amerika zich aan Taiwan de nodige defensieve wapens te leveren. Er staat verder een clausule in die identiek is aan de bewoordingen van het Navo-verdrag. In geval van agressie zal de president in overleg met het Congres passende maatregelen nemen. Het Navo-verdrag houdt in dat een aanval op een van de Navo-leden gelijk staat aan een aanval op alle leden van het bondgenootschap. Maar in het geval van Taiwan zijn de consequenties minder duidelijk.

Juridisch gesproken staat Amerika achter de Chinese Volksrepubliek. In de praktijk staan echter zowel China als Amerika een voortzetting van de politieke status quo voor, al belijdt China met de mond hereniging. Amerika is fel gekant tegen een onafhankelijkheidsverklaring van Taiwan, al was het maar omdat er in Washington geen twijfel bestaat dat in dat geval China Taiwan de oorlog zal verklaren. In de dagen van de Koude Oorlog was de Volksrepubliek een belangrijk strategisch tegenwicht tegen de Sovjet-Unie. Dat was de reden van president Nixons reis naar China in 1972. Het strategische belang van China voor Amerika is na het einde van de Koude Oorlog verminderd, maar het economische belang is enorm toegenomen. China biedt vergaande mogelijkheden voor het Amerikaanse bedrijfsleven. Tegelijkertijd heeft ook Taiwan zich tot een economisch zwaargewicht ontwikkeld. Dat is al voldoende reden om de politieke status quo te handhaven.

Maar door problemen op allerlei andere gebieden loopt die status quo gevaar. Zo heeft China aan Iran kruisraketten verkocht. Het heeft onlangs aan Pakistan ringmagneten verkocht die voor de produktie van nucleaire wapens gebruikt kunnen worden. Dat is in strijd met het non-proliferatie verdrag en verplicht de president sancties te treffen tegen China. Die sancties houden in dat de regering krediet-garanties voor Amerikaanse bedrijven die zaken doen in China moet opschorten. Clinton wil als het even kan het nemen van dit soort strafmaatregelen voorkomen. Zij zullen Amerikaanse bedrijven meer schade berokkenen dan de Chinezen.

Ook de verlenging China's bevoorrechte handelsstatus staat ter discussie. Het Witte Huis heeft twee jaar geleden officieel de economische betrekkingen losgekoppeld van de situatie van de mensenrechten in China. Maar het staat niet vast dat het Republikeinse Congres met die loskoppeling akkoord zal gaan, zeker niet nu China aan de lopende band afspraken schendt op het gebied van copyright, wapens levert aan Iran en Pakistan, mensenrechten schendt en nu ook Taiwan met oorlog dreigt. Er staat dan ook veel op het spel als Christopher en Qian Qichen elkaar in Den Haag ontmoeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden