VS in de war over aanpak strijd in Syrië en Irak

Tegenstrijdige boodschappen over grondtroepen. Steun aan groepen die elkaar bevechten.

Exact zestien keer zei de Amerikaanse president Obama dat hij geen troepen ging sturen naar Syrië - de uitspraken staan allemaal op band. En toch vechten nu zo'n driehonderd commando's in Syrië in de strijd tegen Islamitische Staat (IS), de militairen staan allemaal op beeld. Des te groter was vorige week de verbazing toen de woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken ontkende enige tegenstrijdigheid te zien in Obama's eerdere uitspraken en zijn latere besluit.

Het is niet de enige anomalie in het Amerikaanse Midden-Oostenbeleid. De laatste tijd maakt de Obama-regeing een warrige indruk. Steeds meer analisten en journalisten vragen zich openlijk af of Washington wellicht de kluts kwijt is.

Vorige week werd het hoofd van de Syrische hulpverleningsorganisatie White Helmets, die onder meer mensen onder het puin vandaan haalt, de toegang geweigerd tot Amerika. Toen de woordvoerder van buitenlandse zaken hierover aan de tand werd gevoeld, zei hij dat de Syriër een 'veiligheidsrisico' vormde. Hij zou mogelijk banden hebben met extremisten in Syrië.

Tegelijkertijd prees de woordvoerder de hulporganisatie, waarbij hij zelfs bekendmaakte dat zij 23 miljoen dollar heeft ontvangen van Washington. De aanwezige journalisten bleven in verwarring achter, waarop een journalist de microfoon pakte: "Dit is gewoon bizar. Waarom steunt de Amerikaanse belastingbetaler een organisatie wier leider jullie de toegang tot de VS hebben ontzegd?" De woordvoerder deed een beroep op zijn zwijgplicht, omdat het zou gaan om gevoelige zaken.

Dan was er nog de opmerkelijke uitspraak van Steve Warren, de militair die de Amerikaanse missie tegen IS in Syrië leidt. In november uitte hij nog felle kritiek op de Russische bombardementen op Aleppo, omdat die niet gericht waren op IS, maar op de 'gematigde oppositie'.

Vorige week zei hij iets compleet anders, namelijk dat de Russische bombardementen in Aleppo niet in strijd waren met de internationale afspraken en de afgekondigde wapenstilstand met de gematigde rebellen, omdat "voornamelijk Al-Nusra (Al-Qaida in Syrië, red.) Aleppo controleert". Deze groepering is geen onderdeel van het bestand. "Dus het ligt gecompliceerd."

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry maakte de verwarring compleet toen hij vlak daarna zei dat 'het moeilijker is dan we dachten' om de "gematigde oppositie" te onderscheiden van de extremisten.

Daarbij stelde Kerry zich op dezelfde lijn op als Rusland, die dit al jaren roept en daarmee zijn bloedige optreden in Syrië rechtvaardigt.

Het beeld dat Obama een incoherent beleid voert in Syrië, wordt versterkt door de ontwikkelingen in noorden van dat land. Daar laaien de laatste tijd steeds vaker gevechten op tussen rebellen van het Vrije Syrische Leger (VSL) en de Syrisch-Koerdische militie YPG.

Donderdag kwam het opnieuw tot een treffen. De YPG won de slag, met als resultaat tientallen doden aan de zijde van het VSL. Koerdische strijders paradeerden met een transportwagen, volgestouwd met de lijken van de overwonnenen.

Het onthutsende is niet zozeer dat deze groeperingen de strijd tegen elkaar verkiezen boven die tegen IS, als wel dat beide worden gesteund door de Amerikaanse regering. De ene door de CIA, de andere door het Pentagon. Amerika helpt de Syriërs dus niet alleen in de strijd tegen IS, maar ook tegen zichzelf.

In Irak dreigt er een vergelijkbare situatie te ontstaan. Daar kunnen de twee belangrijkste bondgenoten van de Amerikanen het slecht met elkaar vinden: de Koerdische peshmerga en de Iraakse strijdkrachten.

Vooralsnog hebben zij meer oog voor IS dan voor elkaar. Bovendien zijn de partijen daar meer aan de Amerikanen overgeleverd - er zitten in Irak al zo'n 4000 militairen, en het aantal bombardementen dat de VS daar op IS-doelen uitvoeren ligt veel hoger dan in Syrië.

De VS hopen samen met de Peshmerga en het Iraakse leger op korte termijn IS-hoofdstad Mosul te bevrijden, maar de onderlinge vijandigheid staat dat in de weg. De Koerden wantrouwen het Iraakse leger, mede door zijn banden met de grotendeels sjiitische militie Al-Hashd. In de laatste weken braken er op meerdere plaatsen gevechten uit tussen de pershmerga en de Hashd, waarbij veel doden vielen.

Een Iraaks-Koerdische politicus tweette onlangs: "Strategisch gezien is het een grote fout om IS te elimineren voordat we hebben afgerekend met de Hashd. Zij vertegenwoordigen een veel groter gevaar voor Irak (dan IS, red.)".

De enige partij die garen spint bij de verdeeldheid is IS. Tevens lijkt IS nog de enige partij te zijn in het Midden-Oosten met een coherente strategie: het vecht simpelweg tegen iedereen die niet tot haarzelf behoort. Dat maakt de strijd er misschien niet makkelijker op, maar wel overzichtelijker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden