VS-gezant bekijkt gordiaanse knoop van dichtbij

VS-gezant Mitchell is op verkenningsreis door het Midden-Oosten. De puzzel die hij moet oplossen is net Rubiks kubus, maar dan moeilijker.

De nieuwe Amerikaans gezant voor het Midden-Oosten, George Mitchell, is gelijk op pad gestuurd. Caïro, Jeruzalem, Ramallah, Amman en Riaad staan op zijn lijstje, met na afloop een tussenstop in Parijs en Londen om verslag te doen. Gaza komt er niet op voor.

Het is wel Mitchells opdracht om na te gaan hoe het ’bestand’ kan worden versterkt. Voor het overige dient de reis om één boodschap af te geven: president Obama maakt ernst met de zaak.

Israëliërs noch Palestijnen zijn er al echt uit wat het tijdperk Obama voor hen gaat betekenen. Sommigen hopen, anderen vrezen een Amerikaans ingrijpen. De Palestijnse president Abbas was de eerste buitenlandse leider die een telefoontje van Obama kreeg – een signaal dat Washington in hem de vertegenwoordiger van de Palestijnen ziet. Het probleem is dat vele Palestijnen Abbas niet als hun leider zien. Hamas lijkt gesterkt uit de recente oorlog te zijn gekomen, ook op de Westelijke Jordaanoever (van Abbas). Een akkoord met Israël – hoe denkbeeldig nu nog– heeft geen kans van slagen zonder tenminste stilzwijgende instemming van Hamas.

De Amerikanen zullen dan ook op den duur – met behulp van de Arabische wereld en vooral zonder tegenwerking van Iran en Syrië – Hamas en Fatah ertoe moeten bewegen een regering van nationale eenheid te smeden.

Is dát al een opgave, de situatie in Israël is niet veel bemoedigender. De oorlog heeft de nationalistische stemming en daarmee de verschuiving naar rechts versterkt. Mitchell valt er vandaag met zijn neus in de campagnes voor de verkiezingen van 10 februari, die het rechterblok gaat winnen, wonderen daargelaten.

De vraag die rest is of Likoed-leider Bibi Netanjahoe kiest voor een centralistische regering met de Arbeiderspartij en/of Kadima, of voor een regering van rechtse signatuur. Hij zelf zegt de voorkeur te geven aan de eerste optie, maar hij zal zich politiek willen indekken met coalitiepartners ook ter rechterzijde.

Obama speelt al een rol in de campagnes. Zo waarschuwt Tzipi Livni, lijsttrekker van Kadima, dat een keuze voor de Likoed betekent dat Israël afstevent op een gevaarlijke aanvaring met de VS. Het is niet duidelijk of dat potentiële Likoed-kiezers afschrikt, of juist aanmoedigt. Netanjahoe zelf benadrukt zijn goede relaties met Obama en zijn kennis van Amerika. Hij bracht er zijn jeugd en zijn studiejaren door. Zijn eerste premierschap (1996-1999) kende gespannen betrekkingen met de VS, maar Netanjahoe bleek tegelijkertijd ook gevoelig voor Amerikaanse druk. Vast staat dat zijn eigen partij genoeg Knesset-leden telt die zich zullen verzetten tegen elk compromis.

Barack Obama belooft intussen ’actief en agressief’ een akkoord tussen Israël en de Palestijnen te zullen nastreven. In een eerste interview dinsdag met een Arabische zender (Obama koos voor Al-Arabiya, de concurrent van Al-Jazeera) benadrukte hij –in een sneer naar voorganger Bush– dat hij niet tot het eind van zijn termijn zal wachten met de aanpak van het Israëlisch-Palestijnse vraagstuk. De verwachting is dat Obama wijdere verbanden zal leggen, waarbij het werk aan een Israëlisch-Palestijnse regeling onderdeel wordt van een omvangrijkere nieuwe Midden-Oosterse diplomatie.

De Amerikaanse columnist Thomas Friedman vatte deze week Obama’s missie treffend samen. „Het is vijf voor twaalf en alles wat we hoeven te doen, is een heropbouwen van Fatah, die samenvoegen met Hamas, een nieuwe Israëlische regering kiezen die de bouw van nederzettingen kan bevriezen, Syrië het hof maken, Iran erbij betrekken – en intussen voorkomen dat Teheran de bom ontwikkelt – zodat de partijen tenminste met elkaar beginnen te praten. Wie al die stukjes van Rubiks diplomatieke kubus op zijn plaats krijgt, verdient twee Nobelprijzen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden